2. Al-Baqara

[ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٨٢) ] ئه‌وانه‌ هاوه‌ڵی به‌هه‌شتن وه‌ به‌ نه‌مری له‌ به‌هه‌شتدا ئه‌مێننه‌وه‌.

{بەڵێن وەرگرتن لە بەنی ئیسرائیل}

[ وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ ] وه‌ ئێمه‌ عه‌هدو په‌یمان و به‌ڵێنمان له‌ به‌نی ئیسرائیل وه‌رگرت له‌ ته‌وراتدا له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌رانیان [ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ ] كه‌ عیباده‌ت بۆ غه‌یری خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌ن [ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ ] وه‌ چاكه‌كار بن له‌گه‌ڵ دایك و باوكتان و خزمی نزیك و بێ باوك و هه‌ژاراندا [ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا ] وه‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵكیشدا با قسه‌و گوفتارتان جوان و چاك بێت [ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ] وه‌ نوێژه‌كانتان بكه‌ن وه‌ زه‌كاتی ماڵتان بده‌ن [ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ ] به‌ڵام له‌ دوای ئه‌م عه‌هدو په‌یمان و به‌ڵێنانه‌ ئێوه‌ پشتتان هه‌ڵكرد ته‌نها كه‌مێكتان نه‌بێ له‌ جووله‌كه‌ كه‌ موسڵمان بوون وه‌كو (عبدالله¬ی كوڕی سه‌لام) [ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ (٨٣) ] وه‌ ئێوه‌ رووتان وه‌رگێڕاو پشتتان هه‌ڵكرد.

[ وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ لَا تَسْفِكُونَ دِمَاءَكُمْ ] وه‌ عه‌هدو په‌یمان و به‌ڵێنمان لێتان وه‌رگرتووه‌ له‌ ته‌وراتدا له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌رانتان كه‌ خوێنی یه‌كتری نه‌ڕێژن [ وَلَا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ ] وه‌ یه‌كتری له‌ ماڵ و حاڵی خۆتان ده‌رنه‌كه‌ن [ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ (٨٤) ] وه‌ ئێوه‌ دانتان به‌م شته‌دا ناوه‌و پێی ڕازی بوون وه‌ خۆیشتان ئاگادارو شایه‌تن.

[ ثُمَّ أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ ] پاشان ئێوه‌ كه‌سانێكن عه‌هدو په‌یمانتان شكاندو یه‌كتری ئه‌كوژن وه‌ هه‌ندێكتان هه‌ندێكتان له‌ ماڵ و حاڵی خۆیان ده‌رئه‌كه‌ن [ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ] وه‌ پشتیوانی و هاوكاری یه‌كتری ئه‌كه‌ن به‌تاوان و به‌دژایه‌تی كردن [ وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ دیلیشتان ده‌ست بكه‌وێ به‌ پاره‌و فیده‌ به‌ری ئه‌ده‌ن و ئازادی ده‌كه‌ن و ده‌ڵێن: له‌ ته‌وراتدا هاتووه‌ كه‌ حه‌رامه‌ یه‌كتری ده‌ربكه‌ین [ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ ] ئایا ئێوه‌ باوه‌ڕتان به‌هه‌ندێ له‌و شتانه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌ كتابه‌كه‌تاندا هه‌یه‌ كه‌ ته‌وراته‌ وه‌كو ئازاد كردنی دیل به‌ پاره‌، وه‌ باوه‌ڕتان به‌ هه‌ندێكی نیه‌ وه‌كو كوشتنی یه‌كتری و ده‌ركردنی یه‌كتری، هه‌ندێكی جێبه‌جێ ئه‌كه‌ن و هه‌ندێكی جێبه‌جێ ناكه‌ن [ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] هه‌ر كه‌سێ ئیمانی به‌هه‌ندێ له‌ كتابی خوای گه‌وره‌ هه‌بێ و ئیمانی به‌هه‌ندێكی نه‌بێ سزای ئه‌م كه‌سانه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها سه‌رشۆڕی نه‌بێ له‌ ژیانی دونیادا [ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ سه‌ختترین سزا [ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (٨٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بێئاگا نیه‌ له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن كه‌ یاریكردنه‌ به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌، له‌پێش ئیسلامدا له‌ مه‌دینه‌ (ئه‌وس و خه‌زره‌ج) كه‌ بت په‌رست بوون شه‌ڕیان بكردایه‌ (به‌نو نه‌زیرو به‌نو قه‌ینوقاع) كه‌ جوله‌كه‌ بوون هاوپه‌یمانی (خه‌زره‌ج) بوون، وه‌ (به‌نو قوڕه‌یزه‌) كه‌ جوله‌كه‌ بوون هاوپه‌یمانی (ئه‌وس) بوون و كوشتاری یه‌كتریان ده‌كردو یه‌كتریان ده‌رده‌كرد كه‌ حه‌رام بوو له‌سه‌ریان، وه‌ دیلی یه‌كیان به‌پاره‌ ئازاد ده‌كرد كه‌ دروست بوو، باوه‌ڕیان به‌ هه‌ندێك له‌ ته‌ورات هه‌بوو وه‌ باوه‌ڕیان به‌ هه‌ندێكی تری نه‌بوو خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌تانه‌ی دابه‌زاند.

[ أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ ] ئه‌م كه‌سانه‌ قیامه‌تیان گۆڕیه‌وه‌ به‌ دونیا، وه‌ دونیایان هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر قیامه‌تدا [ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت سزایان له‌سه‌ر سووك ناكرێ وه‌ك ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ ئه‌ڵێن: ته‌نها حه‌وت ڕۆژ بێت یان سووك بكرێ [ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ (٨٦) ] وه‌ كه‌سیش نیه‌ سه‌ریان بخات و سه‌رناخرێن.

[ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ ] ئێمه‌ ته‌وراتمان به‌ موسی به‌خشی و بۆیمان نارد [ وَقَفَّيْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ ] وه‌ له‌ دوای ئه‌ویش چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رانی ترمان نارد [ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ ] وه‌ بۆ عیسای كوڕی مه‌ریه‌میش جۆره‌ها موعجیزه‌و به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرامان نارد كه‌ مردووی زیندوو ئه‌كرده‌وه‌ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌، وه‌ كوێرو كه‌ڕو ڵاڵی چاك ئه‌كرده‌وه‌، وه‌ هه‌واڵی زۆر شتی غه‌یبی پێیان ئه‌دا، وه‌ ئینجلمان بۆی دابه‌زاند [ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ] وه‌ به‌هێزمان كردو پشتیوانیمان كرد به‌ جبریل [ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ ] ئایا ئێوه‌ هه‌ر كاتێك پێغه‌مبه‌رێكتان بۆ بێت كه‌ له‌گه‌ڵ هه‌واو ئاره‌زووی ئێوه‌دا نه‌گونجێ و حه‌زتان پێی نه‌بێ خۆتان به‌گه‌وره‌ ئه‌زانن له‌وه‌ی كه‌ وه‌ڵامی بده‌نه‌وه‌و شوێنی بكه‌ون [ فَفَرِيقًا كَذَّبْتُمْ ] كۆمه‌ڵێك له‌ پێغه‌مبه‌رانتان به‌درۆ زانی وه‌كو: عیسی و محمد [ وَفَرِيقًا تَقْتُلُونَ (٨٧) ] وه‌ كۆمه‌ڵێكیشتان ده‌كوشت وه‌كو: یه‌حیاو زه‌كه‌ریا، وه‌ هه‌وڵی كوشتنی عیسی و محمدیان دا (عليهم الصلاة والسلام).

[ وَقَالُوا قُلُوبُنَا غُلْفٌ ] وتیان: ئێمه‌ دڵمان په‌رده‌ی به‌سه‌ره‌وه‌یه‌ هیچ له‌ قسه‌ حاڵی نابین و لێی تێ ناگه‌ین و ناگاته‌ دڵمان تا ئیمان بێنین، وه‌ به‌ [ غُلُفٌ ] ده‌خوێندرێته‌وه‌ واته‌: دڵمان پڕه‌ له‌ زانست و پێویستمان به‌ قورئانی ئێوه‌ نیه‌ [ بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ ] به‌ڵكو ئه‌مه‌ خوای گه‌وره‌ له‌عنه‌تی لێیان كردووه‌و ده‌ریانی كردووه‌و دووریانی خستۆته‌وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆی به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمانیان نه‌هێنا به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم [ فَقَلِيلًا مَا يُؤْمِنُونَ (٨٨) ] كه‌مێكیان هه‌ن كه‌ ئیمان بێنن و زۆر عینادیان كردووه‌.

{جولەكە لە حەسودیدا ئیمان بە قورئان ناهێنن}

[ وَلَمَّا جَاءَهُمْ كِتَابٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ ] وه‌ كاتێكیش كه‌ جووله‌كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كتابێكیان بۆ هات كه‌ قورئانه‌ كه‌ به‌ڕاستدانه‌ری ته‌وراته‌ كه‌ ده‌بوایه‌ ئیمانیان پێ بهێنایه‌ [ وَكَانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا ] وه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ قورئان دابه‌زێنێ و پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم بنێرێ ئه‌وان به‌ كافرانیان ئه‌ووت به‌م نزیكانه‌ پێغه‌مبه‌رێك دێت ئه‌و كاته‌ ئه‌گه‌ر هات بزانن چۆن ئێمه‌ شوێنی ئه‌كه‌وین و ئێوه‌ له‌ناو ئه‌به‌ین [ فَلَمَّا جَاءَهُمْ مَا عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ هات و ناسیان كه‌ محمده‌و صلی الله علیه وسلم له‌ خۆیان نیه‌ كوفریان پێی كردو شوێنی نه‌كه‌وتن [ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكَافِرِينَ (٨٩) ] له‌عنه‌تی خوای گه‌وره‌ له‌ كافران بێت.

[ بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُرُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْيًا ] ئه‌مه‌ خراپترین شت بوو كه‌ گۆڕیانه‌وه‌و كڕیان به‌وه‌ی كه‌ نه‌فسی خۆیان به‌هیڵاكداو ڕووبه‌رووی سزای ئاگری دۆزه‌خیان كرده‌وه‌ كه‌ له‌ حه‌سوودیدا كوفریان كرد به‌و قورئانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ [ أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ] كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی خۆی دائه‌به‌زێنێ بۆ سه‌ر هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێ له‌ به‌نده‌كانی، ئه‌مجاره‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا بوو صلی الله علیه وسلم كه‌ له‌ عه‌ره‌ب بوو له‌ جووله‌كه‌ نه‌بوو [ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ ] ئه‌وان گه‌ڕانه‌وه‌ به‌ تووڕه‌بوون له‌سه‌ر تووڕه‌بوونی خوای گه‌وره‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كوفریان به‌ عیسی كردو كوفریان به‌ محمدیش كرد صلی الله علیه وسلم له‌وه‌دا خوای گه‌وره‌ غه‌زه‌بی لێیان گرت له‌میشدا غه‌زه‌بێكی تر، یاخود كوفریان به‌ پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم كردو دواتریش زوڵمیان لێی كرد [ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ (٩٠) ] به‌ڕاستی كافران سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازارو ڕیسواكه‌رو ئیهانه‌كراویان بۆ هه‌یه‌.