2. Al-Baqara

[ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا ذَلُولٌ ] فه‌رمووی: په‌روه‌ردگار ئه‌فه‌رمووێ: با مانگایه‌ك بێت كه‌ ئه‌وه‌نده‌ كاری نه‌كردبێت كه‌ زه‌لیل كرابێ و زۆر ماندوو شه‌كه‌ت بوو بێت [ تُثِيرُ الْأَرْضَ ] به‌وه‌ی كه‌ زه‌وی پێ كێڵرا بێت [ وَلَا تَسْقِي الْحَرْثَ ] یاخود ئاوی پێ هێنرابێت و زه‌رعاتی پێ ئاو درابێت [ مُسَلَّمَةٌ ] ئه‌بێت پارێزراو بێت ساغ و سه‌لیم بێ له‌ هه‌موو عه‌یب و كه‌موكوڕیه‌ك [ لَا شِيَةَ فِيهَا ] ئه‌بێت ڕه‌نگه‌كه‌یشی ڕه‌نگێكی زه‌ردی ته‌واو بێت هیچ په‌ڵه‌یه‌ك له‌ ڕه‌نگی تری تیا نه‌بێ، یان هیچ عه‌یب و كه‌موكوڕیه‌كی تیا نه‌بێت [ قَالُوا الْآنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ ] وتیان: ئێستا حه‌قت بۆمان هێنا، كه‌ پێشتریش موسی صلی الله علیه وسلم هه‌ر حه‌قی هێنابوو [ فَذَبَحُوهَا ] مانگاكه‌یان دۆزیه‌وه‌ وه‌ سه‌ریان ئه‌بڕی [ وَمَا كَادُوا يَفْعَلُونَ (٧١) ] وه‌ نزیك بووه‌ هه‌ر ده‌ستیان نه‌كه‌وێ كه‌ ئه‌گه‌ر نه‌یانوتایه‌ (إن شاء الله) ئه‌وه‌ ئه‌و مانگایه‌یان ده‌ست نه‌ئه‌كه‌وت.

[ وَإِذْ قَتَلْتُمْ نَفْسًا فَادَّارَأْتُمْ فِيهَا ] كاتێك ئێوه‌ كه‌سێكتان كوشت به‌ناحه‌ق وه‌ جیاوازی و ناكۆكی كه‌وته‌ نێوانتانه‌وه‌ هه‌ر كه‌سێ تاوانه‌كه‌ی له‌سه‌ر خۆی لائه‌داو ئه‌یخسته‌ سه‌ر كه‌سێكی تر [ وَاللَّهُ مُخْرِجٌ مَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ (٧٢) ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ شاردوتانه‌ته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاشكرای ده‌كات و ده‌ری ده‌كات.

[ فَقُلْنَا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا ] وتمان: هه‌ندێك ئه‌ندامی ئه‌و مردووه‌ بكێشن به‌ مانگاكه‌دا ئه‌وانیش پیایاندا كێشا خوای گه‌وره‌ مردووه‌كه‌ی زیندوو كرده‌وه‌ وه‌ وتی كه‌ برازایه‌كی خۆی كوشتویه‌تی بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ببێ به‌ میراتگری پاشان مراندیه‌وه‌ [ كَذَلِكَ يُحْيِ اللَّهُ الْمَوْتَى ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ مردوو زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ [ وَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٧٣) ] وه‌ نیشانه‌و به‌ڵگه‌كانی تواناو ده‌سه‌ڵاتی خۆیتان پێ نیشان ئه‌دات به‌ڵكو ئێوه‌ فێربن و عاقڵ بن و چی تر كاری وا ئه‌نجام نه‌ده‌ن.

[ ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ ] له‌ دوای ئه‌م هه‌موو موعجیزانه‌ دیسانه‌وه‌ ئێوه‌ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر تاعه‌ت و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ دڵتان ڕه‌ق بوو [ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً ] دڵتان وه‌كو به‌رد ڕه‌ق بووه‌ یاخود دڵتان له‌ به‌رد ڕه‌قتر بووه‌ [ وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ ] وه‌ له‌ناو به‌رده‌كانیشدا هه‌یه‌ ئه‌ته‌قێ و كانی ئاوی لێ ده‌رئه‌چێت [ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ ] وه‌ هه‌یشه‌ له‌ت ئه‌بێت و ئاوی لێ ده‌رئه‌چێت [ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ ] وه‌ هه‌یه‌ له‌سه‌ر شاخه‌كان به‌ر ئه‌بێته‌ خواره‌وه‌ له‌ ترسی خوای گه‌وره‌، مجاهد ئه‌فه‌رمووێت: هه‌ر به‌ردێك له‌سه‌ر شاخ به‌ربۆوه‌ ئه‌وه‌ له‌ ترسی خوای گه‌وره‌یه‌، هه‌ر به‌ردێ شه‌قی بردو ئاوی لێ ده‌رچوو له‌ ترسی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (٧٤) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ بێئاگا نیه‌ له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن.

{باسی مونافیقی جولەكە}

[ وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا ] هه‌ندێك مونافیقی جووله‌كه‌ كه‌ بگه‌یشتنایه‌ به‌ باوه‌ڕداران ئه‌یانووت ئێمه‌ش باوه‌ڕمان هێناوه‌و موسڵمانین [ وَإِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ قَالُوا أَتُحَدِّثُونَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ ] وه‌ هه‌ندێك له‌ جووله‌كه‌كانی تر بگه‌یشتنایه‌ به‌م جووله‌كه‌ مونافیقانه‌ پێیان ئه‌ووتن: ئایا ئێوه‌ باسی ئه‌و سزایانه‌ ئه‌كه‌ن بۆ موسڵمانان كه‌ به‌سه‌ر باب و باپیرانی ئێمه‌ هاتووه‌ له‌ جووله‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بیكه‌نه‌ حوجه‌و به‌ڵگه‌ به‌سه‌رمانه‌وه‌ [ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (٧٦) ] بۆ هه‌ست به‌ زه‌ره‌رو زیانی ئه‌م شته‌ ناكه‌ن؟ بۆ تێ ناگه‌ن لۆمه‌ی؟ جووله‌كه‌ مونافیقه‌كانیان ئه‌كرد بۆ ئه‌و شتانه‌ بۆ موسڵمانان باس ئه‌كه‌ن.

[ أَوَلَا يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ (٧٧) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا ئه‌وان نازانن كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یشارنه‌وه‌ كه‌ ئه‌گه‌ن به‌یه‌كتری و ئه‌وه‌ی كه‌ ئاشكرای ئه‌كه‌ن خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌هه‌مووی هه‌یه‌ وه‌ هه‌مووی ئاشكرا ئه‌كات.

[ وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ ] وه‌ له‌ناو جووله‌كه‌دا كه‌سانێكی نه‌خوێنده‌وار هه‌ن كه‌ خوێنده‌واری نازانن ته‌نها هیواو ئومێدیان هه‌یه‌، یاخود ته‌نها ئه‌زانن بیخوێننه‌وه‌ به‌ڵام لێی تێناگه‌ن، یاخود درۆده‌كه‌ن [ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ (٧٨) ] وه‌ ته‌نها دوای گومان كه‌وتوونه‌و گومانی ناحه‌ق ده‌به‌ن.

[ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ] تیاچوون و له‌ناوچوون و هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و سزای دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌ ده‌ستی خۆیان و به‌هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان ئه‌و كتابانه‌ ئه‌نووسنه‌وه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر زانایانی جوله‌كه‌ دابه‌زیووه‌ [ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ] پاشان ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌و ئه‌ڵێن ئه‌مه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هاتووه‌و فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ [ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ دونیایه‌كی كه‌می پێ بكڕن و پاره‌یه‌كی كه‌میان پێ ده‌ست بكه‌وێ [ فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ ] تیابچن بۆ شتێك كه‌ به‌ده‌ستی خۆیان نوسیویانه‌ [ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ (٧٩) ] وه‌ تیابچن بۆ ئه‌و پاره‌ كه‌مه‌ی دونیا كه‌ له‌به‌رامبه‌ر گۆڕینی كه‌لامی خوای گه‌وره‌ ده‌ستی ئه‌خه‌ن.

[ وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً ] وه‌ جووله‌كه‌ ئه‌یانووت: ئێمه‌ ئه‌گه‌ر بچینه‌ ئاگری دۆزه‌خیش ئاگر نامانگرێته‌وه‌ ته‌نها چه‌ند ڕۆژێكی كه‌م نه‌بێ ئه‌یانووت: دونیا حه‌وت هه‌زار ساڵه‌ له‌ جیاتی هه‌ر هه‌زار ساڵ ته‌نها یه‌ك ڕۆژ واته‌: حه‌وت ڕۆژ ئێمه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌بین پاشان ئێوه‌ی موسڵمان جێمان ده‌گرنه‌وه‌ له‌ دۆزه‌خدا [ قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پێیان بڵێ: ئایا خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی به‌ئێوه‌ داوه‌ ته‌نها حه‌وت ڕۆژ له‌ ئاگری جه‌هه‌ننه‌م بتانسووتێنێ پاشان ده‌رتان بكات [ فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی دابێ به‌ڵێنی خۆی ئه‌باته‌ سه‌ر [ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٨٠) ] یاخود له‌ خۆتانه‌وه‌ قسه‌یه‌ك ئه‌كه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ شتی وای نه‌فه‌رمووه‌.