2. Al-Baqara

[ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێمه‌ كتابمان پێیان به‌خشیوه‌ لێره‌ مه‌به‌ست پێی ئه‌وانه‌ی كه‌ موسڵمان بوونه‌ له‌ جووله‌كه‌و گاور وه‌ له‌ موسڵمانان خۆیان ئه‌وانه‌ به‌ جوانترین شێواز قورئان ئه‌خوێننه‌وه‌و شوێنی ئه‌كه‌ون و حه‌ڵاڵی به‌حه‌ڵاڵ ده‌زانن و حه‌رامی به‌حه‌رام ده‌زانن و شوێنی موحكه‌می ده‌كه‌ون و ئیمان به‌ موته‌شابیهی دێنن [ أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ ] ئه‌وانه‌ ئیمانی راسته‌قینه‌یان پێی هێناوه‌ [ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (١٢١) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كوفری پێ بكات ئه‌وانه‌ زه‌ره‌رمه‌ندی حه‌قیقی و ڕاسته‌قینه‌ن.

[ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ ] ئه‌ی نه‌وه‌كانی ئیسرائیل یادی ئه‌و نیعمه‌تانه‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ من به‌سه‌رتاندا ڕژاندم [ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ (١٢٢) ] وه‌ من فه‌زڵی ئێوه‌م داوه‌ به‌سه‌ر هه‌موو جیهاندا واته‌: پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ئیسلام بێت.

[ وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ ] وه‌ خۆتان بپارێزن له‌ ڕۆژێك كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ هیچ كه‌سێك سوود به‌ هیچ كه‌سێك ناگه‌یه‌نێ، وه‌ هیچ كه‌س ڕزگار ناكرێ له‌ ئاگری دۆزه‌خ به‌ پاره‌و فیده‌یه‌و كڕینه‌وه‌ [ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ ] وه‌ هیچ شه‌فاعه‌تێك سوودی نیه‌ مه‌گه‌ر به‌ ئیزنی خوا نه‌بێ [ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ (١٢٣) ] وه‌ ئه‌وان كه‌س نیه‌ سه‌ریان بخات.

{ تاقیكردنەوەی ئیبراهیم صلی الله علیه وسلم ‌و دروستكردنی كەعبە}

[ وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ ] وه‌ په‌روه‌ردگار ئیبراهیمی صلی الله علیه وسلم تاقیكرده‌وه‌ به‌ چه‌ند وشه‌یه‌ك كه‌ وتی (إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا) [ فَأَتَمَّهُنَّ ] ئه‌ویش ته‌واوی كرد وه‌ داوای زیاتری كرد كه‌ ئه‌و ئیمامه‌ته‌ با له‌ نه‌وه‌كانیشمان بێت، یاخود تاقیكرده‌وه‌ و ئارامی گرت له‌سه‌ر هیجره‌ت كردن و سوتاندن و سه‌ربڕینی ئیسماعیلی كوڕی صلی الله علیه وسلم [ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌تكه‌مه‌ ئیمام و پێشه‌وا بۆ خه‌ڵكی [ قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ] وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار نه‌وه‌كانیشم بكه‌ به‌ پێشه‌وا [ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ (١٢٤) ] خوای گه‌وره‌ زانی له‌ نه‌وه‌كانی ئه‌ویشدا كه‌سانێك ئه‌بن كه‌ ناگونجێن بۆ ئیمامه‌ت و پێشه‌وایه‌تی بۆیه‌ فه‌رمووی: ئه‌وه‌ی كه‌ سته‌م بكات ئه‌وه‌ ئه‌و عه‌هدو به‌ڵێن و ئیمامه‌تیه‌ی منی ده‌ست ناكه‌وێت.

[ وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا ] وه‌ ئه‌و كه‌عبه‌ پیرۆزه‌مان گێڕاوه‌ به‌ شوێنی كۆبونه‌وه‌و گه‌ڕانه‌وه‌ی حاجیان، وه‌ شوێنی ئه‌من و ئاسایشه‌ نابێ له‌وێ كه‌س بترسێنرێ [ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى ] پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم ته‌وافی ده‌كرد ئیمامی عومه‌ر وتی: ئه‌مه‌ مه‌قامی ئیبراهیمی باوكمانه‌ صلی الله علیه وسلم؟ پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم فه‌رمووی: به‌ڵی، وتی بیكه‌ین به‌ نوێژگه‌؟ فه‌رمووی به‌ڵی، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: وه‌ له‌ مه‌قامی ئیبراهیم صلی الله علیه وسلم ئه‌و شوێنه‌ بکەن به‌ موصه‌ڵاو نوێژگه‌، مه‌به‌ست له‌ مه‌قام ئه‌و به‌رده‌یه‌ كه‌ ئیبراهیم صلی الله علیه وسلم ده‌چووه‌ سه‌ری بۆ دروستكردنی كه‌عبه‌ [ وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ (١٢٥) ] وه‌ فه‌رمانمان به‌ ئیبراهیم و ئیسماعیل كرد كه‌ ماڵه‌كه‌ی من (كه‌عبه‌ی پیرۆز) پاك بكه‌نه‌وه‌ له‌ بت و له‌ كافران و له‌ پیسی بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌واف ئه‌كه‌ن و ئیعتیكاف ئه‌كه‌ن و ڕكوع و سجود ئه‌به‌ن، واته‌: بۆ نوێژخوێنان.

[ وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا ] وه‌ ئیبراهیم صلی الله علیه وسلم دوعای كردو فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌م شاره‌ كه‌ مه‌ككه‌ی پیرۆزه‌ هه‌میشه‌ هێمن و ئارامی بكه‌و ئاسایش زاڵ بێ به‌سه‌ریدا [ وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] وه‌ ڕزقی خه‌ڵكی مه‌ككه‌یش بده‌ له‌ هه‌موو به‌روبوومێك به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ خوای گه‌وره‌و رۆژی دوایی هێناوه‌ [ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (١٢٦) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: وه‌ هه‌ركه‌سێك كه‌ كافر بێ له‌ دونیادا هه‌ندێك ڕزقیان ئه‌ده‌م به‌ڵام له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌وه‌ ڕزقیان بۆ نیه‌ وه‌ په‌یوه‌ستیان ئه‌كه‌م به‌ عه‌زاب و سزای ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه.

[ وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ ] ئیبراهیم و ئیسماعیل (صه‌ڵات و سه‌لامی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر بێت) هه‌ردووكیان ئه‌ساسی كه‌عبه‌یان به‌رز ئه‌كرده‌وه‌ له‌و كاته‌دا فه‌رموویان: [ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌م كاره‌ پیرۆزه‌مان لێ قبووڵ بكه‌ كه‌ دروست كردنی كه‌عبه‌یه‌ [ إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (١٢٧) ] هه‌ر تۆ بیسه‌رو وه‌ڵامده‌ری دوعای وه‌ هه‌ر تۆ زۆر زانایت به‌ نیه‌تمان.

[ رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار وه‌ پێغه‌مبه‌رێك له‌ خۆیان بنێره‌ كه‌ مه‌به‌ست پێی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ صلی الله علیه وسلم [ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ ] تا ئایه‌ته‌كانی تۆیان به‌سه‌ردا بخوێنێته‌وه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ [ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ ] وه‌ فێره‌ قورئان و تێگه‌یشتن له‌ دین و خێرو دانایی و كاربه‌جێیان بكات، یان حیكمه‌ت واته‌: سوننه‌ت [ وَيُزَكِّيهِمْ ] وه‌ پاكیان بكاته‌وه‌ له‌ شیرك و تاوان [ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (١٢٩) ] هه‌ر تۆ به‌ڕاستی زۆر به‌ عیززه‌ت و كاربه‌جێی.

[ وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ ] كێ هه‌یه‌ له‌ دینی ئیبراهیم كه‌ دینی ته‌وحیده‌ لابدات وه‌ نه‌یه‌وێ و ڕه‌تی بكاته‌وه‌ ئیلا مه‌گه‌ر كه‌سێك گێل و نه‌فام و كه‌م عه‌قڵ بێت و سته‌م له‌ خۆی بكات [ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ (١٣٠) ] وه‌ ئێمه‌ ئیبراهیممان هه‌ڵبژاردووه‌ له‌ دونیادا، وه‌ ئه‌و له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا یه‌كێكه‌ له‌ پیاوچاكان.