Muslim99Muslim99
App
← Tafsir library

2. Al-Baqara

The Cow · Medinan · 286 ayahs

سُورَةُ البَقَرَةِ

Reading Al-Mukhtasar in Interpreting the Noble Qur'an by Tafsir Center for Quranic Studies

Ayahs 111–120 of 286

111

وَقَالُوا۟ لَن يَدْخُلَ ٱلْجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوْ نَصَٰرَىٰ ۗ تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ ۗ قُلْ هَاتُوا۟ بُرْهَٰنَكُمْ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ

Ва улар: «Жаннатга яҳудий ва насронийлардан бошқа ҳеч ким кирмайди», дедилар. Бу уларнинг хом хаёлларидир. «Агар ростгўй бўлсангиз, ҳужжатингизни келтиринг», деб айт.

Яҳудлар ҳам, насоролар ҳам, жаннат фақат бизники, дейишади. Яҳудлар, жаннатга фақат яҳудлар киради, десалар, насоролар, жаннатга фақат насоролар киради, дейдилар. Бу уларнинг пуч, хом хаёлларидир. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларга раддия билдириб айтингки, даъвойингларда ҳақ бўлсангизлар, уни тасдиқлайдиган ҳужжатингларни келтиринглар.

Al-Baqara 2:111Listen in Qur'an →
112

بَلَىٰ مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُۥ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌۭ فَلَهُۥٓ أَجْرُهُۥ عِندَ رَبِّهِۦ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Йўқ! Кимки яхшилик қилган ҳолида юзини Аллоҳга топширса, унга Робби ҳузурида ажр бордир. Уларга хавф йўқ ва улар хафа ҳам бўлмаслар. (Демак, ҳам маънавий, ҳам моддий тарафдан фақат Аллоҳ учун бўлган иш ўз эгасини мукофотга етказади. Аввало, «Робби ҳузурида ажр бордир». Яна унга келажакда хавф йўқ. Яна у бўлиб ўтган ишлардан афсусланмайди. Булар Аллоҳнинг ваъдаларидир ва, муҳаққақ, шундай бўлгусидир.)

Қайси тоифадан бўлишидин қатъий назар, Аллоҳга юзланиб, холис У Зот учун амал қиладиган ва шу ихлоси билан бирга ибодатини Пайғамбар алайҳиссалом олиб келган кўрсатмаларга тўла мувофиқ тарзда адо этадиган одамлар Жаннатга кирадилар. Асосийси амалининг ихлос билан ва Пайғамбар алайҳиссаломнинг кўрсатмаларига мувофиқ бўлиши. Уларнинг савоби Парвардигорининг ҳузуридадир. Уларни охиратда ҳеч қандай хавф кутаётгани йўқ. Улар шу дунёда эриша олмай қолган нарсалари учун хафа ҳам бўлмайдилар. Бу мақом Муҳаммад алайҳиссалом пайғамбар бўлиб юборилганларидан кейинги мусулмонларгагина насиб этди.

Al-Baqara 2:112Listen in Qur'an →
113

وَقَالَتِ ٱلْيَهُودُ لَيْسَتِ ٱلنَّصَٰرَىٰ عَلَىٰ شَىْءٍۢ وَقَالَتِ ٱلنَّصَٰرَىٰ لَيْسَتِ ٱلْيَهُودُ عَلَىٰ شَىْءٍۢ وَهُمْ يَتْلُونَ ٱلْكِتَٰبَ ۗ كَذَٰلِكَ قَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ ۚ فَٱللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ فِيمَا كَانُوا۟ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

Яҳудийлар: «Насронийлар арзимас нарсададирлар», дедилар. Насронийлар: «Яҳудийлар арзимас нарсададирлар», дедилар. Ва ҳолбуки, улар китоб тиловат қиладилар. Шунингдек, билмайдиган кимсалар ҳам уларнинг гапига ўхшаш гап айтдилар. Бас, қиёмат куни ораларида Аллоҳ улар ихтилоф қилган нарса ҳақида ҳакамлик қилади. (Самовий китоб эгаси бўлмаган халқлар оятда илоҳий таълимотларни «билмайдиган кимсалар» деб аталяпти. Улар ҳам яҳудий ва насронийларнинг гапларига ўхшаш гапларни айтадилар, яъни, булар иккаласи ҳам ҳеч нарсага арзимайди, дейдилар. Улар тортишишган масаланинг ҳақиқий ҳукмини Аллоҳ таоло қиёмат куни Ўзи чиқаради.)

Яҳудийлар насронийларнинг дини тўғри эмас, дедилар. Насронийлар эса яҳудийларнинг дини тўғри эмас, дедилар. Ҳолбуки, ҳар иккиси ҳам улар инкор этаётган иш тўғри эканини, беистисно ҳамма пайғамбарларга бирдек иймон келтириш ҳақида буйруқ келганини ўзларининг китобларида ўқиган эдилар. Уларнинг бу ишлари ҳамма пайғамбарларни ҳам, уларга нозил қилинган китобларни ҳам ёлғон дейдиган билимсиз мушрикларнинг гапига ўхшайди. Шунинг учун Аллоҳ қиёмат куни бу тортишаётганлар ўртасида Ўзининг адолатли ҳукмини чиқаради. Бу адолат ҳақида Аллоҳ хабар бериб қўйган, яъни, нажот, Аллоҳ таоло нозил қилган нарсаларнинг беистисно ҳаммасига иймон келтиришдадир.

Al-Baqara 2:113Listen in Qur'an →
114

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسَٰجِدَ ٱللَّهِ أَن يُذْكَرَ فِيهَا ٱسْمُهُۥ وَسَعَىٰ فِى خَرَابِهَآ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَن يَدْخُلُوهَآ إِلَّا خَآئِفِينَ ۚ لَهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا خِزْىٌۭ وَلَهُمْ فِى ٱلْءَاخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ

Аллоҳнинг масжидларида Унинг исми зикр қилинишини ман этган ва уларни бузишга ҳаракат қилгандан ҳам золимроқ одам борми? Ана ўшалар у жойларга фақат қўрққан ҳолларидагина киришлари керак эди-ку! Уларга бу дунёда хорлик бордир ва уларга охиратда улуғ азоб бордир.

Аллоҳнинг масжидларидан одамларни тўсадиган, уларда бўладиган зикр, Қуръон тиловати ва ибодатга қаршилик қиладиган кимсалардан кўра золимроқ одам йўқ. Аслида улар масжидларга қилмишлари туфайли қўрқиб-қалтираб киришлари керак эди. Улар бу дунёда мўминлар тарафидан хор-шарманда қилинадилар, охиратда эса Аллоҳ тарафидан улкан азобга йўлиқадилар.

Al-Baqara 2:114Listen in Qur'an →
115

وَلِلَّهِ ٱلْمَشْرِقُ وَٱلْمَغْرِبُ ۚ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا۟ فَثَمَّ وَجْهُ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ وَٰسِعٌ عَلِيمٌۭ

Машриқу мағриб Аллоҳникидир, қаёққа қарасангиз, Аллоҳнинг юзи бор. Албатта, Аллоҳ кенг қамровли, билувчи зотдир. (Бутун ер юзи–мағрибу машриқ мусулмонлар учун масжид қилинган. Чунки ер юзи Аллоҳ таолоники. Унга ибодат қилмоқчи бўлган одам ҳар жойда қилаверса бўлаверади.)

Машриқу мағриб ва улар орасидаги ҳамма нарса Аллоҳнинг мулкидир. У бандаларини Ўзи истаган ишга буюради. Қайси тарафга юзлансангизлар, ўша тарафда Аллоҳни топасизлар. У сизларни Байтул-мақдис ёки Каъба тарафга юзланишга буюрса ҳам, ёки хато қилиб, ёхуд имкони йўқлиги туфайли қибладан бошқа тарафга юзланиб қолсангизлар ҳам зиёни йўқ. Чунки тарафларнинг ҳаммаси Аллоҳники. У бутун халқини Ўз раҳмати ва тавфиқига буркагандир. Уларнинг ниятларини ҳам, амалларини ҳам билиб турадиган буюк Зотдир.

Al-Baqara 2:115Listen in Qur'an →
116

وَقَالُوا۟ ٱتَّخَذَ ٱللَّهُ وَلَدًۭا ۗ سُبْحَٰنَهُۥ ۖ بَل لَّهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ كُلٌّۭ لَّهُۥ قَٰنِتُونَ

Улар: «Аллоҳ ўзига фарзанд тутди», дейдилар. У покдир. Балки осмонлару ердаги барча нарсалар Уникидир. Ҳамма Унга бўйсунувчидир.

Яҳудлар ҳам, насоролар ҳам, мушриклар ҳам, Аллоҳнинг боласи бор, дейишади. Аллоҳ бундай нуқсондан пок Зот. У махлуқотларидан беҳожат. Фарзанд тутиш эса болага муҳтожнинг иши. Осмонлару ердаги барча нарса Унинг мулки. Ҳамма халойиқ У зотнинг бўйсунувчи бандалари. Уларни Ўзи истаганидек тасарруф қилади.

Al-Baqara 2:116Listen in Qur'an →
117

بَدِيعُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ وَإِذَا قَضَىٰٓ أَمْرًۭا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ

У осмонлару ерни пайдо қилувчидир. Бирор ишни қилмоқчи бўлганида, унга: «Бўл!» деса, бўлаверадир. (Кофирлар ушбу ояти каримада келганидек, «Аллоҳ ўзига фарзанд тутди», дейдилар. Бу оятлар тушаётган пайтда мусулмонлар билан юзма-юз тўқнашиб турган уч тоифа кофирлар уччаласи ҳам улкан жиноятга бориб, Аллоҳга туҳмат қилишарди: Яҳудийлар: «Узайр Аллоҳнинг ўғли», дейишарди; насоролар: «Ийсо Масиҳ Аллоҳнинг ўғли», дейишарди; кофирларнинг учунчи гуруҳи бўлмиш мушриклар: «Фаришталар Аллоҳнинг қизлари», дейишарди. Исломий тасаввурдан бошқа тасаввурлар фалсафаларнинг катта хатоси Холиқ (яратувчи) билан махлуқ (яратилмиш) орасидаги фарқни тушунмасликдадир. Ислом назарияси бўйича, маҳлуқлар тамом бошқа, Холиқ тамом бошқа мавжудлик. Холиқнинг асло ўхшаши йўқ, Уни тасаввурга сиғдириб ҳам бўлмайди, махлуққа қиёсан таърифланмайди ҳам. Яъни, Аллоҳнинг хотини ҳам, фарзанди ҳам бўлиши мумкин эмас.)

Ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ еру осмонлар ва улар орасидаги нарсаларни йўқдан бор қилди. Аллоҳ бир ишни истаса, "Бўл", дейди ва у Аллоҳ айтганидек бўлади. Унинг фармони ва ҳукмини ҳеч ким рад эта олмайди.

Al-Baqara 2:117Listen in Qur'an →
118

وَقَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا ٱللَّهُ أَوْ تَأْتِينَآ ءَايَةٌۭ ۗ كَذَٰلِكَ قَالَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِم مِّثْلَ قَوْلِهِمْ ۘ تَشَٰبَهَتْ قُلُوبُهُمْ ۗ قَدْ بَيَّنَّا ٱلْءَايَٰتِ لِقَوْمٍۢ يُوقِنُونَ

Билмайдиган кимсалар: «Аллоҳ биз билан гаплашса эди ёки мўъжиза келса эди», дейишди. Улардан олдингилар ҳам уларнинг сўзига ўхшаш гапирган эдилар. Қалблари ўхшаш бўлди. Батаҳқиқ, Биз яхши билувчи қавмларга мўъжизаларни баён қилганмиз.

Билимсиз аҳли китоб ва мушриклар саркашлик билан ҳақдан юз ўгириб: "Нега энди Аллоҳнинг Ўзи биз билан бевосита гаплашмайди ёки биз ҳис эта оладиган белгиларни юбормайди", дейдилар. Уларнинг гаплари олдинги пайғамбарларини тан олмаган халқларнинг гапларига ўхшайди. Замон ва маконлари бошқа-бошқа бўлса ҳам куфр, саркашлик, ҳаддан ошиш бобида ҳаммасининг диллари бир хил. Ҳақ бўй кўрсатган пайтида уни тан оладиган, шубҳа-гумонларга бормасдан иймон келтирадиган одам учун оят-аломатларни аниқ-равшан қилиб қўйдик.

Al-Baqara 2:118Listen in Qur'an →
119

إِنَّآ أَرْسَلْنَٰكَ بِٱلْحَقِّ بَشِيرًۭا وَنَذِيرًۭا ۖ وَلَا تُسْـَٔلُ عَنْ أَصْحَٰبِ ٱلْجَحِيمِ

Албатта, Биз сени ҳақ билан суюнчли хабар берувчи ва огоҳлантирувчи қилиб юбордик. Ва дўзахилар ҳақида сўралмайсан.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Биз сизга шак-шубҳадан холи бўлган ҳақ динни юбордик. Токи, мўминларга жаннат хушхабарини бериб, кофирларни дўзахдан огоҳлантиринг. Сизнинг вазифангиз етказиб қўйиш, холос. Аллоҳ сизни иймон келтирмаган дўзахийлар учун жавобгар қилмайди.

Al-Baqara 2:119Listen in Qur'an →
120

وَلَن تَرْضَىٰ عَنكَ ٱلْيَهُودُ وَلَا ٱلنَّصَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ۗ قُلْ إِنَّ هُدَى ٱللَّهِ هُوَ ٱلْهُدَىٰ ۗ وَلَئِنِ ٱتَّبَعْتَ أَهْوَآءَهُم بَعْدَ ٱلَّذِى جَآءَكَ مِنَ ٱلْعِلْمِ ۙ مَا لَكَ مِنَ ٱللَّهِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍ

Сендан яҳудийлар ҳам, насронийлар ҳам уларнинг миллатига эргашмагунингча ҳеч-ҳеч рози бўлмаслар. «Албатта, Аллоҳнинг ҳидояти ҳақиқий ҳидоятдир», деб айт. Агар сенга келган илмдан кейин ҳам уларнинг ҳавои нафсларига эргашсанг, сени Аллоҳдан (қутқарувчи) дўст ҳам, ёрдамчи ҳам йўқдир.

Аллоҳ таоло Ўзининг пайғамбарини огоҳлантириб шундай хитоб қиляпти: "Яҳудий ва насронийлар то Исломни тарк қилиб, ўшаларнинг ботил йўлларини тутмагунингизча сиздан рози бўлишмайди. Сиз уларга: "Аллоҳнинг китоби ва очиқламаларигина чин ҳидоятдир, сизларнинг йўлингиз эса ботилдир", деб айтинг. Сизларга очиқ-ойдин ҳақиқат келганидан кейин ҳам ўзингиз ёки тобеларингиздан бири уларга эргашадиган бўлса, ҳаргиз Аллоҳ тарафидан бирор мададга, қўлловга ноил бўла олмассизлар". Бу хитоб билан ҳақдан воз кечиб ботил аҳлига яқинлашиш, нақадар хатарли эканига урғу бериляпти.

Al-Baqara 2:120Listen in Qur'an →

Commentary: Al-Mukhtasar in Interpreting the Noble Qur'an by Tafsir Center for Quranic Studies. Qur'an text and translation via AlQuran Cloud.