9. At-Tawba

[ فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَافَ رَسُولِ اللَّهِ ] مونافیقان كه‌ دواكه‌وتن له‌ غه‌زای ته‌بووك و مانه‌وه‌ له‌ مه‌دینه‌دا دڵخۆش بوون به‌ مانه‌وه‌یان له‌ پاش پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - ده‌رچوو [ وَكَرِهُوا أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ پێیان ناخۆش بوو كه‌ جیهاد بكه‌ن له‌ پێناو خواى گه‌وره‌ به‌ ماڵ و نه‌فسیان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕه‌زیل و ترسنۆك بوون [ وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ ] وه‌ هه‌ندێك له‌ مونافیقان به‌وانه‌ی تریان ئه‌وت دونیا زۆر گه‌رمه‌ به‌م گه‌رمایه‌ ده‌رمه‌چن بۆ غه‌زا [ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ (٨١) ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئاگری دۆزه‌خ زۆر گه‌رمتره‌ له‌م گه‌رماى هاوینه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ تێئه‌گه‌ن، كه‌ ئارام نه‌گرن له‌سه‌ر ئه‌م گه‌رماییه‌ی دونیا چۆن ئارام ئه‌گرن له‌سه‌ر ئاگری دۆزه‌خ، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئاگرى دونیا به‌شێكه‌ له‌ حه‌فتا به‌شى ئاگرى دۆزه‌خ)، وه‌ده‌فه‌رمێت: (ئه‌گه‌ر ئه‌م مزگه‌وته‌ سه‌د هه‌زار كه‌س یان زیاترى تیا بێت، ته‌نها پیاوێكى دۆزه‌خى تیا بێت و هه‌ناسه‌یه‌ك بدات به‌و هه‌ناسه‌یه‌ مزگه‌وته‌كه‌و ئه‌وه‌ى تیایه‌تى هه‌مووى ده‌سوتێت)، وه‌ده‌فه‌رمێت: (سوكترین سزاى دۆزه‌خ بۆ كه‌سێكه‌ كه‌ جوتێك نه‌على ئاگرینى له‌ پێیه‌ ده‌ماغى پێوه‌ى ده‌كوڵێت، وا ئه‌زانێت سزاى كه‌س وه‌ك ئه‌م سه‌خت نیه‌ له‌ راستیشدا ئه‌و سزاى له‌ هه‌موو دۆزه‌خیه‌كان سوكتره‌).

[ فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَلْيَبْكُوا كَثِيرًا ] با له‌ دونیادا كه‌م پێ بكه‌نن و زۆر بگرین، یان له‌ قیامه‌تدا حاڵیان وایه‌ زۆر ئه‌گرین، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (دۆزه‌خیه‌كان ده‌گرین تا فرمێسكه‌كانیان به‌ روویاندا دێته‌ خواره‌وه‌ وه‌كو جۆگه‌له‌، تا فرمێسكیان وشك ده‌بێت ئه‌وجا خوێن ده‌ڕێژن، ئه‌وه‌نده‌ زۆر ده‌بێت ئه‌گه‌ر كه‌شتى تیابێت تیایدا ده‌ڕوات) [ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٨٢) ] وه‌كو سزایه‌ك بۆ ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌یانكرد له‌ نیفاق و تاوان و سه‌رپێچی.

[ فَإِنْ رَجَعَكَ اللَّهُ إِلَى طَائِفَةٍ مِنْهُمْ ] ئه‌ى محمد - صلى الله عليه وسلم - ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ گه‌ڕانتیه‌وه‌ بۆ لای كۆمه‌ڵێك له‌ مونافیقان [ فَاسْتَأْذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ أَبَدًا ] كه‌ ویستیان جارێكی تر بۆ غه‌زایه‌كی تر له‌گه‌ڵتدا ده‌رچن، تۆ وه‌كو سزایه‌ك بۆیان پێیان بڵێ: هه‌رگیز جارێكی تر له‌گه‌ڵ مندا نابێ ده‌رچن چونكه‌ ده‌رچوونتان زه‌ره‌رو زیانی هه‌یه‌ بۆ موسڵمانان [ وَلَنْ تُقَاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّا ] وه‌ نابێ له‌گه‌ڵ مندا كوشتاری هیچ دوژمنێكم بكه‌ن [ إِنَّكُمْ رَضِيتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ ] ئێوه‌ سه‌ره‌تا له‌ غه‌زای ته‌بووك خۆتان ڕازی بوون كه‌ دانیشن و ده‌رنه‌چن بۆ جیهاد [ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخَالِفِينَ (٨٣) ] ده‌ى دانیشن له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی كه‌ عوزریان هه‌بووه‌ له‌ مناڵ و ئافره‌ت و پیرو په‌ككه‌وته‌ و نه‌خۆشه‌كان.

[ وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - نوێژ له‌سه‌ر هیچ كه‌س له‌و مونافیقانه‌ مه‌كه‌ كه‌ بمرێ، دیسان له‌سه‌ر (عبدالله¬ی كوڕی ئوبه‌ی كوڕى سه‌لول) دابه‌زى، كه‌ مرد كوڕه‌كه‌ى هات وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - قه‌میسه‌كه‌تم بده‌رێ ده‌یكه‌مه‌ كفنى باوكم، وه‌ نوێژى له‌سه‌ر بكه‌و داواى لێخۆشبوونى بۆ بكه‌ له‌ خواى گه‌وره‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - قه‌میسه‌كه‌ى پێداو فه‌رمووى دواتر ئاگادارم بكه‌وه‌ نوێژى له‌سه‌ر ده‌كه‌م، دواتر هه‌واڵى پێداو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ویستی نوێژی له‌سه‌ر بكات، ئیمامی عومه‌ر فه‌رمووی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - چۆن نوێژ له‌سه‌ر كه‌سێك ئه‌كه‌ی كه‌ مونافیقه‌؟! پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى من سه‌رپشكم له‌ نێوان ئه‌وه‌ى داواى لێخۆشبوونى بۆ بكه‌م یان نا، ئه‌گه‌ر حه‌فتا جار زیاتر دوعاى بۆ بكه‌م خوا لێیخۆش بێت بۆى ئه‌كه‌م و نوێژى له‌سه‌ر كرد، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاندو فه‌رمووی: ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - نوێژ له‌سه‌ر كه‌سێك مه‌كه‌ كه‌ له‌سه‌ر نیفاق مردووه‌ [ وَلَا تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ ] وه‌ له‌سه‌ر قه‌بریشی ڕامه‌وه‌سته‌ دوعای خێری بۆ بكه‌یت، له‌ دواى ئه‌م ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - نوێژى له‌سه‌ر هیچ مونافیقێك نه‌كردو نه‌چوه‌ سه‌ر قه‌بریان تا كۆچى دوایى كرد، به‌ڵام له‌سه‌ر قه‌برى موسڵمان ڕاوه‌ستاوه‌و نوێژى له‌سه‌ر كردووه‌و دوعای بۆ ئه‌كردو ئه‌یفه‌رموو: داواى لێخۆشبوون و دامه‌زراوى بۆ براكه‌تان بكه‌ن چونكه‌ ئێستا پرسیارى لێ ده‌كرێت [ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَاتُوا وَهُمْ فَاسِقُونَ (٨٤) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان كوفریان كردووه‌ به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - وه‌ له‌سه‌ر فیسق و نیفاق مردوونه‌.

[ وَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَأَوْلَادُهُمْ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الدُّنْيَا ] وه‌ تۆ سه‌رسام مه‌به‌ به‌ سامان و ماڵ و منداڵیان خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ له‌ دونیادا سزایان بدات به‌هۆی ئه‌و نازو نیعمه‌تانه‌ی كه‌ پێی به‌خشیوون [ وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ (٨٥) ] وه‌ ڕوحیان بكێشێت له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌وان كافرو بێباوه‌ڕن به‌ خوای گه‌وره‌.

[ وَإِذَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللَّهِ وَجَاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ سووره‌تێك دابه‌زێ، كه‌ مه‌به‌ست پێى ئه‌م سووره‌ته‌یه‌ سووره‌تی ته‌وبه‌ كه‌ تیایدا هاتووه‌ ئیمان به‌ خوای گه‌وره‌ بێنن و جیهاد بكه‌ن له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلى الله عليه وسلم - [ اسْتَأْذَنَكَ أُولُو الطَّوْلِ مِنْهُمْ ] مونافیقان ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندن یان سه‌ركرده‌و گه‌وره‌كانیان داوای ئیزنت لێ ئه‌كه‌ن و ده‌ڵێن با ئێمه‌ له‌گه‌ڵتدا ده‌رنه‌چین بۆ جیهاد كردن [ وَقَالُوا ذَرْنَا نَكُنْ مَعَ الْقَاعِدِينَ (٨٦) ] وه‌ ڕێگه‌مان بده‌ با ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌دا بین كه‌ دانیشتوون و دواكه‌وتوون له‌ غه‌زاكه‌و عوزریان هه‌یه‌ وه‌كو نه‌خۆش و پیرو په‌ككه‌وته‌كان.

[ رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ ] له‌به‌ر نیفاقه‌كه‌یان خۆیان ڕازی بوون كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌دا بن كه‌ دواكه‌وتوونه‌ له‌ جیهاد كردن له‌ ئافره‌ت و مناڵ و نه‌خۆش و په‌ككه‌وته‌ [ وَطُبِعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ (٨٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ مۆری له‌سه‌ر دڵیان داوه‌ بۆیه‌ ئه‌وان تێناگه‌ن چ شتێك سودى بۆیان هه‌یه‌ تا ئه‌نجامى بده‌ن و چ شتێك زیانى بۆیان هه‌یه‌ تا لێى دور بكه‌ونه‌وه‌.

[ لَكِنِ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ جَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ ] به‌ڵام پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵیدا بوون ئه‌وان جیهادیان كرد به‌ ماڵ و نه‌فسیان [ وَأُولَئِكَ لَهُمُ الْخَيْرَاتُ ] وه‌ ئه‌مانه‌ هه‌موو خێری دونیاو قیامه‌ت ده‌ستگیریان ئه‌بێت، وه‌ (الْخَيْرَاتُ) به‌و ئافره‌ته‌ حۆریانه‌ش ئه‌وترێ كه‌ له‌ به‌هه‌شتدا خوای گه‌وره‌ بۆی ئاماده‌ كردوون [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٨٨) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوون له‌ دونیاو قیامه‌تدا.

[ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] خوای گه‌وره‌ به‌هه‌شتى ئاماده‌ كردووه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو له‌ ژێر داره‌كان و ماڵه‌كانیاندا ئه‌ڕوات (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى ئێستا به‌هه‌شت دروستكراوه‌و ئاماده‌ كراوه‌) [ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٨٩) ] كه‌ ئه‌مه‌ به‌ڕاستی بردنه‌وه‌ی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌.