7. Al-A'raaf

[ قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِأَخِي ] پاشان موسى - صلی الله علیه وسلم - كه‌ زانی تاوانی هارونی - صلی الله علیه وسلم - تیا نه‌بووه‌ فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌ خۆم و براكه‌م خۆشبه‌ [ وَأَدْخِلْنَا فِي رَحْمَتِكَ ] وه‌ بمانخه‌ره‌ ناو ڕه‌حم و سۆزو میهره‌بانی خۆته‌وه‌ [ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (١٥١) ] وه‌ هه‌ر تۆ له‌ هه‌موو به‌ڕه‌حم و سۆزه‌كان به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییتری.

{خوای گەورە غەزەب لە گوێرەكەپەرستان دەگرێت}

[ إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و گوێلكه‌یان كرد به‌خوای خۆیان و په‌رستیان [ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ ] ئه‌مانه‌ به‌ دڵنیایی تووڕه‌ بوونی خوای گه‌وره‌ ئه‌یانگرێته‌وه‌ وه‌كو له‌ سووره‌تی (به‌قه‌ره‌) باسمان كرد كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی كرد یه‌كتری بكوژن [ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه‌ له‌ دونیاشدا خوای گه‌وره‌ زه‌لیلیان ئه‌كات، (سوفیانى كوڕى عویه‌ینه‌) ده‌فه‌رمێت: هه‌موو بیدعه‌چیه‌ك زه‌لیله‌ [ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ (١٥٢) ] وه‌ به‌م شێوازه‌ سزای ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌ده‌ین كه‌ بوهتان ئه‌كه‌ن وه‌ درۆ هه‌ڵئه‌به‌ستن و شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن.

[ وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ ] وه‌ كاتێك كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - تووڕه‌ییه‌كه‌ی هێورو ئارام بۆوه‌ [ أَخَذَ الْأَلْوَاحَ وَفِي نُسْخَتِهَا هُدًى وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ (١٥٤) ] ئه‌و له‌وحانه‌ی كه‌ ته‌وراتی تیا نووسرا بوو كه‌ فڕێی دا هه‌ڵیگرته‌وه‌ بینی كه‌ هیدایه‌ت و ڕه‌حمه‌تی تیایه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ترسی په‌روه‌ردگاریان له‌ دڵدایه‌و ملكه‌چن.

{موسا پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - حەفتا كەس هەڵدەبژێرێت بۆ داوای لێخۆشبوون كردن لە خوا}

[ وَاخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِمِيقَاتِنَا ] موسى - صلی الله علیه وسلم - له‌ دوای ئه‌م ڕووداوه‌ حه‌فتا كه‌سی له‌ قه‌ومه‌كه‌ی خۆی هه‌ڵبژارد له‌باشترینیان تا عوزر بێننه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و داوای لێخۆشبوون له‌ خواى گه‌وره‌ بكه‌ن [ فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ ] كاتێك كه‌ زه‌ویه‌كه‌ له‌ ژێریاندا جووڵاو هه‌ژاو مردن، (هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مانه‌ گوێلكه‌كه‌یان نه‌په‌رست بوو، به‌ڵام قه‌ده‌غه‌ى خه‌ڵكیشیان نه‌كرد بوو له‌ په‌رستنى بۆیه‌ خوا سزاى دان)، یاخود له‌به‌ر ئه‌وه‌ى داواى بینینى خواى گه‌وره‌یان كرد [ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ ] موسى - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌گه‌ر تۆ ویستت لێ بوایه‌ پێشتر ئه‌مانت ئه‌مراند وه‌ منیش له‌گه‌ڵیاندا، واته‌: ئێستا مه‌یانمرێنه‌ چونكه‌ به‌نی ئیسرائیل ئه‌ڵێن ئه‌مه‌ موسى به‌فێڵ بردیانی بۆ ئه‌وێ تا بیانكوژێ [ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاءُ مِنَّا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئایا ئێمه‌ له‌ناو ئه‌ده‌ی به‌هۆی كرده‌وه‌ی هه‌ندێك له‌ كه‌سه‌ خراپه‌كانی ئێمه‌ له‌ (سامیری) و هاوه‌ڵه‌كانی [ إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ ] ئه‌مه‌ ته‌نها تاقیكردنه‌وه‌یه‌كه‌ له‌لایه‌ن تۆوه‌ [ تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَاءُ ] ویستت لێ بێ هه‌ر كه‌سێكی پێ گومڕا ئه‌كه‌ی [ وَتَهْدِي مَنْ تَشَاءُ ] وه‌ ویستت لێ بێ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێكی پێ ئه‌ده‌یت، هیدایه‌ت و گومڕایی به‌ده‌ست تۆیه‌ [ أَنْتَ وَلِيُّنَا ] هه‌ر تۆ دۆست و پشتیوان و خۆشه‌ویست و سه‌رخه‌ری ئێمه‌ی [ فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ (١٥٥) ] خوایه‌ لێمان خۆشبه‌ له‌و تاوانانه‌ی كه‌ له‌ پێشوودا كردمان، وه‌ ڕه‌حممان پێ بكه‌ بۆ داهاتوو بمانپارێزه‌ له‌ تاوان، هه‌ر تۆ باشترین لێخۆشبووی.

[ وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً ] وه‌ له‌م دونیایه‌شدا حه‌سه‌نه‌و چاكه‌مان بۆ بنووسه‌ وه‌ مۆفه‌قمان بكه‌ بۆ هه‌موو چاكه‌یه‌ك [ وَفِي الْآخِرَةِ ] وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا به‌هه‌مان شێوه‌ به‌ره‌و به‌هه‌شت بمانبه‌ [ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ ] ئێمه‌ بۆ لای تۆ گه‌ڕایینه‌وه‌و ته‌وبه‌مان كرد [ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ ] په‌روه‌ردگار فه‌رمووی: به‌ ویست و دادپه‌روه‌رى خۆم سزای خۆم ده‌گه‌یه‌نم به‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ شایانى سزا بن [ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ ] به‌ڵام ڕه‌حمه‌تی من ئه‌وه‌نده‌ فراوانه‌ هه‌موو شتێكی گرتۆته‌وه‌ [ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ ] ڕه‌حمه‌تی خۆم ئه‌نووسم بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای من ئه‌كه‌ن وه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن، یان ده‌روونى خۆیان پاك ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌ خراپه‌ [ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ (١٥٦) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ هه‌یه‌ وه‌ ملكه‌چن بۆی.

{شوێنكەوتوانی پێغەمبەری خوا – صلی الله علیه وسلم – سەركەوتوون}

[ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شوێن ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ ئه‌كه‌ون كه‌ ره‌سول و نه‌بی بووه‌ نێردراوی خوای گه‌وره‌ بووه‌ (الْأُمِّيَّ) بووه‌ واته‌: نه‌خوێنده‌وار بووه‌ وه‌ بۆ لای قه‌ومێكی نه‌خوێنده‌وار نێردراوه‌ كه‌ عه‌ره‌ب بوونه‌ [ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ ] كه‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كانیش له‌ لای خۆیان سیفه‌تی ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - ئه‌بینن و نووسراوه‌ [ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ] ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ فه‌رمانیان پێ ئه‌كات به‌ هه‌موو كارێكی چاك، كه‌ چاكترینیان په‌رستنى خواى گه‌وره‌یه‌ به‌ تاك و ته‌نها [ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ ] وه‌ قه‌ده‌غه‌و ڕێگریان لێ ئه‌كات له‌ هه‌موو كارێكی خراپ، كه‌ خراپترینیان هاوبه‌ش بڕیاردانه‌ بۆ خواى گه‌وره‌ [ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ ] وه‌ هه‌موو شتێكى پاك و به‌تام و چێژو به‌له‌زه‌تیان بۆ حه‌ڵاڵ ئه‌كات، به‌تایبه‌تی ئه‌وه‌ی كه‌ به‌نو ئیسرائیل كاتی خۆی له‌ خۆیانیان حه‌رام كردبوو [ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ ] وه‌ هه‌موو شتێكى پیسیان لێ حه‌رام ئه‌كات [ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ ] وه‌ ئه‌و باره‌ گرانانه‌ی كه‌ خۆیان خستبوویانه‌ سه‌رشانی خۆیان ئه‌م هه‌موو ئه‌و باره‌ قورسانه‌یان له‌سه‌رشان لائه‌دات [ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ ] وه‌ئه‌و كۆت و زنجیرانه‌ی كه‌ پێیانه‌وه‌ بوو كه‌ باری قورسیان خستبووه‌ سه‌رشانی خۆیان به‌بێ ئه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كی تیادا بێت ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ - صلی الله علیه وسلم - هه‌موو ئه‌و شتانه‌یان له‌سه‌ر لائه‌دا [ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ ] جا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانی پێ بێنن له‌ به‌نی ئیسرائیل وه‌ له‌ غه‌یری ئه‌وانیش وه‌ به‌گه‌وره‌ی بزانن و ڕێزی لێ بگرن و سه‌ری بخه‌ن [ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ ] وه‌ شوێن ئه‌و نوورو ڕووناكیه‌ بكه‌ون كه‌ له‌گه‌ڵیدا دابه‌زیوه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ [ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (١٥٧) ] ئا ئه‌مانه‌ كه‌ ئه‌م سیفه‌تانه‌یان تیا بێت ئه‌مانه‌ سه‌ركه‌وتوو و سه‌رفرازن له‌ دونیاو قیامه‌تدا.

[ قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ خه‌ڵكی بفه‌رمه‌: ئه‌ی خه‌ڵكی من پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌م بۆ لای هه‌ر هه‌مووتان نێردراوم، كه‌ ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ تایبه‌تمه‌ندێتێكانى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - چونكه‌ پێغه‌مبه‌رانى تر ته‌نها بۆ لاى خه‌ڵكى شارێك یان دێیه‌ك یان ناوچه‌یه‌ك یان هۆزێك ده‌نێردران [ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ [ يُحْيِي وَيُمِيتُ ] ته‌نها خوای گه‌وره‌یه‌ ژیان و مردنی به‌ده‌سته‌و ئه‌مانژیه‌نێ و ئه‌مانمرێنێ [ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِمَاتِهِ ] ئێوه‌ ئیمان بێنن به‌ خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ره‌سول و (نه‌بی) یه‌ كتابیشی بۆ هاتووه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ وه‌ خوێنده‌واری نه‌بووه‌، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - نه‌خوێنده‌وار بووه‌، كه‌ ئیمان به‌خوای گه‌وره‌و وشه‌كانی خوای گه‌وره‌ دێنێ هه‌موو ئه‌و كتابانه‌ی كه‌ پێشتر بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌رانی تر دایبه‌زاندووه‌ [ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (١٥٨) ] وه‌ ئێوه‌ شوێنی ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ بكه‌ون - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تتان بدات بۆ رێگاى راست.

[ وَمِنْ قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ (١٥٩) ] له‌ناو قه‌ومی موساشدا - صلی الله علیه وسلم - هه‌موویان خراپ نه‌بوونه‌ به‌ڵكو كه‌سانێكیان تیا بووه‌ كه‌ بانگه‌وازی خه‌ڵكیان كردووه‌ بۆ هیدایه‌ت و هیدایه‌تی خه‌ڵكیان داوه‌ بۆ حه‌ق و شوێنى حه‌ق كه‌وتوون وه‌ هه‌ر به‌و حه‌قه‌ش بڕیاریان داوه‌ له‌ نێوان خه‌ڵكیداو دادپه‌روه‌ر بوونه‌ له‌ بڕیار دانیاندا، واته‌: ئه‌وانه‌ی كه‌ دواتر موسڵمان بوونه‌ یان له‌و كاته‌دا شوێن موسى - صلی الله علیه وسلم - كه‌وتوونه‌.

فەزڵ‌و بەخششی خوای گەورە بۆ بەنی ئیسڕائیل

[ وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌نو ئیسرائیلمان دابه‌ش كرد بۆ دوانزه‌ هۆزو قه‌بیله‌ كه‌ هه‌موویان له‌ نه‌وه‌ی یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - بوون [ وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ ] وه‌ كاتێك كه‌ چل ساڵ ڕێیان لێ ون بوو له‌و ده‌شته‌ ئه‌گه‌ڕان قه‌ومه‌كه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - تووشی تینوێتی بوون و ئاویان ده‌ست نه‌كه‌وت و داوای ئاویان له‌ موسى كرد، ئێمه‌یش وه‌حیمان بۆ موسى نارد - صلی الله علیه وسلم - به‌ گۆچانه‌كه‌ی ده‌ستت بیده‌ره‌ سه‌ر ئه‌و به‌رده‌دا [ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا ] له‌و به‌رده‌ ڕه‌قه‌ دوانزه‌ كانی ئاو هه‌ڵقوڵا و ته‌قیه‌وه‌ [ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ ] خۆیان دوانزه‌ قه‌بیله‌ و هۆز بوون دوانزه‌ سه‌رچاوه‌ی ئاویشی لێ ته‌قیه‌وه‌ هه‌ر هۆزێك له‌سه‌رچاوه‌ی خۆی ئاوی ئه‌خواردو شوێنی ئاو خواردنی خۆی ئه‌زانی [ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ هه‌ورى سپى سێبه‌ری فێنكى بۆ كردن بۆ ئه‌وه‌ی له‌ گه‌رمای خۆر بیانپارێزێ [ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى ] وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ گه‌زۆ كه‌ خواردنێكی شیرینه‌ (وَالسَّلْوَى) وتراوه‌: هه‌نگوینه‌ یاخود باڵنده‌یه‌كه‌ سوێسكه‌یه‌ گۆشتێكی خۆشى هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی دابه‌زاندن [ كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ ] ده‌ی ئێوه‌ بخۆن له‌و ڕزقه‌ پاك و خۆش و به‌له‌زه‌ت و به‌چێژه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیون [ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (١٦٠) ] وه‌ ئێمه‌ زوڵممان لێ نه‌كردن به‌ڵام خۆیان زوڵمیان له‌ نه‌فسی خۆیان ئه‌كرد به‌ تاوان كردن.