2. Al-Baqara

ئى پەيغەمبەر! ئۇلارنى ھەقكە بويسۇندۇرۇش ۋە ھەقنى قوبۇل قىلىش ئۈچۈن توغرا يولغا ھىدايەت قىلىش سېنىڭ مەسئۇلىيىتىڭ ئەمەس، سېنىڭ ۋەزىپەڭ ئۇلارغا ھەقنى تونۇتۇش ۋە ھەق يولغا باشلاپ قويۇشتىن ئىبارەتتۇر. ھەقكە مۇۋەپپەق قىلىش ۋە ھىدايەت قىلىش ئاللاھنىڭ ئىلكىدىدۇر، ئاللاھ خالىغان كىشىنى ھەقكە ھىدايەت قىلىدۇ. مېلىڭلاردىن نېمىنى خەير ـ ئېھسان قىلماڭلار، ئۇ ئۆزەڭلارنىڭ پايدىسى ئۈچۈندۇر، چۈنكى ئاللاھ ئۇنىڭدىن بىھاجەتتۇر، خەير ـ ئېھسانىڭلار ئۈچۈن ئاللاھنىڭ رازىلىقىدىن باشقىنى كۆزدە تۇتماڭلار. ھەقىقى مۆئمىن پەقەت ئاللاھنىڭ رازىلىقىنى تەلەپ قىلىپ خەير-ئېھسان قىلىدۇ، مېلىڭلاردىن ئاز بولسۇن ياكى كۆپ بولسۇن نېمىنى خەير ـ ئېھسان قىلماڭلار، سىلەرگە ئۇنىڭ ساۋابى تولۇق بېرىلىدۇ، ئاللاھ ھېچ كىشىگە زۇلۇم قىلمايدۇ.

تىرىكچىلىك قىلىش سەۋەبلىك ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىشتىن چەكلىنىپ قالغان يوقسۇللارغا خەير-ئېھسان قىلىنىشى كېرەك، ئەھۋالنى ئۇقمىغانلار، ئۇلارنىڭ نەرسە تىلىمىگەنلىكلىرىگە قاراپ، ئۇلارنى باي دەپ گۇمان قىلىدۇ، ئۇلارغا سىنچىلاپ قارىغاندا ئۇلارنىڭ كىيىم-كىچەك ۋە سېرتقى كۆرۈنىشىدىن ھاجەتمەن ئىكەنلىكى بىلىنىپ تۇرىدۇ، ئۇلار باشقا كەمبەغەللەرگە ئوخشاش كىشىلەرگە چاپلىشىۋېلىپ تىلەمچىلىك قىلمايدۇ، مېلىڭلاردىن نېمىنى خەير ـ ئېھسان قىلماڭلار، ئاللاھ ھەقىقەتەن ئۇنى بىلگۈچىدۇر، شۇنىڭغا ئاساسەن سىلەرگە كاتتا مۇكاپات بېرىدۇ

ماللىرىنى ئاللاھنىڭ رازىلىقىنى تەلەپ قىلىپ كېچە ـ كۈندۈز ھەممە ۋاقىت، يوشۇرۇن ۋە ئاشكارا يوسۇندا رىيا قىلماستىن ۋە باشقىلارغا كۆز-كۆز قىلماستىن خەير ـ ئېھسان قىلىدىغانلار ئۈچۈن قىيامەت كۈنى پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدا ساۋاب تاپىدۇ. ئۇلارغا ئاللاھ تائالا تەرىپىدىن بېرىلگەن پەزلى-نېئمەت بىلەن ئاخىرەتتە قورقۇنچ يوقتۇر. دۇنيادا يوقۇتۇپ قويغان نەرسىلىرگە غەم-ئەندىشە قىلمايدۇ.

جازانە، ئۆسۈم بىلەن مۇئامىلە قىلىدىغان ئادەملەر قىيامەت كۈنى گۆرلىرىدىن جىن چېپىلىپ قالغان ساراڭ ئادەملەردەك قوپىدۇ. بۇ شۇنىڭ ئۈچۈنكى، ئۇلار ئاللاھ ھارام قىلغان جازانىنى ھالال بىلىپ، ئاللاھ ھالال قىلغان سودا ـ سېتىق بىلەن جازانىنىڭ ئارىسىنى ئايرىماي، سودا-سېتىقمۇ جازانىغا ئوخشاش، ھەر بىرى مالنى زىيادە قىلىش ۋە مەنپەئەت ئىلىشتا تۈرتكىلىك رول ئوينايدۇ، دېدى. ئاللاھ ئۇلارنىڭ توغرا بولمىغان قىياسى ۋە يالغانچىلىقلىرىغا رەددىيە بېرىپ، سودىنىڭ ئومۇمغا ۋە شەخسلەرگە پايدىسى بولغانلىقى ئۈچۈن ھالال ئىكەنلىكىنى، جازانىنىڭ بولسا زۇلۇم قىلىپ، بەدەلسىز باتىل يول ئارقىلىق كىشىلەرنىڭ مال-مۈلكىنى يېيىش ئىكەنلىكىنى بايان قىلدى، كىمكى پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن ۋەز ـ نەسىھەت كەلگەندىن كېيىن يەنى جازانە مەنئى قىلىنغاندىن كېيىن ئۇنىڭدىن يانسا، بۇرۇن ئالغىنى ئۆزىنىڭ بولىدۇ، گۇناھ بولمايدۇ، ئۇنىڭ ئىشى ئاللاھقا تاپشۇرۇلىدۇ، ئاللاھ تەرىپىدىن جازانىدىن چەكلەش توغرىسىدىكى چەكلىمە كەلگەن ۋە ھۆججەت تۇرغۇزۇلغاندىن كېيىن قايتا جازانە قىلغانلار ئەھلى دوزاخ بولۇپ، دوزاختا مەڭگۈ قالىدۇ، دوزاختا مەڭگۈ قالىدۇ دېگەندىن مەقسەت: ئۇلار جازانىنى ھالال دەپ ئېتىقاد قىلغان، ياكى بۇنىڭدىن ئۇلارنىڭ ئۇزۇن ۋاقىت دوزاختا تۇرۇپ قالىدىغانلىقى كۆزدە تۇتىلىدۇ، چۈنكى دوزاختا مەڭگۈ قىلىش دېگەن كاپىرلار ئۈچۈن .بولىدۇ، ئەمما ئەھلى تەۋھىد دوزاختا مەڭگۈ قالمايدۇ

ئاللاھ جازانە قىلغان مالنى ھالاك قىلىدۇ ۋە ساھىبىنىڭ قولىدىن ئىلىپ قويىدۇ، ياكى ئەمەلىيەتتە ھالاك قىلىدۇ ياكى مەنىۋىي تەرەپتىن ئۇنىڭ بەرىكىتىنى تارتىۋېتىدۇ، سەدىقە مالنىڭ بەرىكىتىنى زىيادە قىلىدۇ، ساۋابىنى كۆپەيتىپ ئۆستۈرىدۇ، بىر ياخشىلىق ئۆزىنىڭ ئون باراۋىرىدىن يەتتە يۈز ھەتتا ئۇنىڭدىن زىيادە بولىدۇ، سەدىقە قىلغۇچىنىڭ ماللىرىغا بەرىكەت بېرىلىدۇ، ئاللاھ تائالا گۇناھ-مەسىيەتتە ھەددىدىن ئاشقۇچى، چەكلەنگەن-ھارام نەرسىنى ھالال دەپ قارىغۇچى ھەرقانداق گەردەنكەش كاپىرنى ياقتۇرمايدۇ

ئاللاھقا ئىشەنگەن، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن، ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان، نامازنى ئاللاھ يولغا قويغان بويىچە تولۇق ئادا قىلغان، ماللىرىنىڭ زاكىتىنى مۇستەھىق بولغان كىشىلەرگە بەرگەنلەر پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدا چوڭ ساۋابقا ئېرىشىدۇ، ئۇلارغا ئاخىرەتتە قورقۇنچ يوقتۇر، دۇنيادا يوقۇتۇپ قويغان نەرسىلەرگە غەم-ئەندىشە قىلمايدۇ

ئى ئاللاھغا ئىشەنگەن، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن، ئاللاھنىڭ بۇيرىقىغا بويسۇنۇپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورققان كىشىلەر! ئەگەر سىلەر ئاللاھقا ھەقىقى ئىشەنسەڭلار ۋە جازانىدىن توسقان چەكلىمىسىگە ئەمەل قىلساڭلار، سىلەرنىڭ ماللىرىڭلاردىن كىشىلەرنىڭ زىممىسىدە قېلىپ قالغان جازانىنى تەلەپ قىلماڭلار.

ئەگەر سىلەر بۇيرۇلغان ئىشنى قىلمىساڭلار، بىلىڭلاركى! ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ رەسۇلىغا ئۇرۇش ئاچقان بولىسىلەر، ئەگەر جازانىنى تەرك قىلىش بىلەن ئاللاھغا تەۋبە قىلساڭلار، سىلەرنىڭ قەرز بەرگەن سەرمايەڭلار ئۆزۈڭلارغا قايتىدۇ، ئەسلى سەرمايىدىن ئارتۇق ئىلىش بىلەن باشقىلارنى زىيان تارتقۇزمايسىلەر ۋە سىلەرمۇ ئەسلى سەرمايىنى كىمەيتىۋېتىش بىلەن زىيان تارتمايسىلەر

ئەگەر سىلەر قەرز بەرگەن مالنى تەلەپ قىلىدىغان كىشىنىڭ قولى قىسقا بولۇپ قەرزنى ئادا قىلغۇدەك بىر نەرسە تاپالمىسا، ئۇنىڭ ئەھۋالى ياخشىلىنىپ، قەرزنى ئادا قىلغۇدەك بىر نەرسە تاپقۇچە كۈتۈڭلار، ئەگەر قەرزداردىن ئالىدىغان قەرزنى تەلەپ قىلماي سەدىقە قىلىۋەتسەڭلار ياكى قەرزنىڭ بەزىسىنى ئەپۇ قىلىۋەتسەڭلەر، بۇ ئىشنىڭ ئاللاھ ھوزۇرىدىكى پەزىلىتىنى بىلسەڭلار بۇ سىلەر ئۈچۈن ياخشىدۇر.