2. Al-Baqara

مۆئمىنلەر ئاللاھنىڭ ئىرادىسى بىلەن كاپىرلارنى مەغلۇپ قىلدى، داۋۇد ئۇلارنىڭ قوماندانى جالۇتنى ئۆلتۈردى. ئاللاھ داۋۇدقا سەلتەنەتنى، ھېكمەتنى بەردى. ئۇنىڭغا دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە پايدىلىق بولغان ئۆزى ئىرادە قىلغان ھەر تۈرلۈك ئىلىملەرنى ئۈگەتتى ۋە ئۇنىڭدا جەملىدى. كىشىلەرنىڭ بەزىسىنى بەزىسى بىلەن مۇداپىيە قىلىپ تۇرۇش ئاللاھنىڭ قانۇنيىتى بولمىسا ئىدى، يەر يۈزىنى بۇزغۇنچىلار ئىگەللەش ئارقىلىق، يەر يۈزى خاراپلىققا يۈزلىنەتتى. لېكىن ئاللاھ پۈتۈن مەخلۇقاتلارغا مەرھەمەت قىلغۇچىدۇر.

بىز ساڭا ئىسمىنى زىكىر قىلغان ئاشۇ پەيغەمبەرلەرنىڭ بەزىسىنى ۋەھيى، ئەگىشىش ۋە دەرىجىسىنىڭ يۇقىرى بولىشى قاتارلىق تەرەپلەردە بەزىسىدىن ئۈستۈن قىلدۇق، شۇنىڭدەك، مۇسا ئەلەيھىسسالامغا ئوخشاش بەزى پەيغەمبەرلەر بىلەن ئاللاھ سۆزلەشتى. مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ئوخشاش بەزى پەيغەمبەرلەرنىڭ مەرتىۋىسىنى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە قىلدى، شۇنداقلا رەسۇلۇللاھنى ئىنسانىيەتكە ئەلچى قىلىپ ئەۋەتتى، پەيغەمبەرلىكنى ئۇنىڭ بىلەن ئاخىرلاشتۇردى، ئۇنىڭ ئۈممىتىنى باشقا ئۈممەتلەردىن پەزىلەتلىك قىلدى. مەريەم ئوغلى ئىساغا ئۇنىڭ پەيغەمبەر ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلاش ئۈچۈن ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرۈش، گاچىلارنى، بەرەس كېسىلىنى ساقايتىشقا ئوخشاش روشەن مۆجىزىلەرنى ئاتا قىلدۇق. ئۇنى ئاللاھنىڭ بۇيرىقىنى ئورۇنلاشتا جىبرىئىل ئەلەيھىسسالام بىلەن كۈچلەندۈردۇق. ئەگەر ئاللاھ خالىغان بولسا ئىدى، ئۇلاردىن كېيىن كەلگەن پەيغەمبەرلەر ئۇلارغا روشەن دەلىللەرنى ئىلىپ كەلگەندىن كېيىن ئۆز-ئارا ئۇرۇشمىغان بولاتتى، لېكىن ئۇلار ئىختىلاپ قىلىشتى ۋە بۆلۈندى، بەزىسى ئاللاھقا ئىمان ئېيتتى، بەزىسى كاپىر بولدى. ئەگەر ئاللاھ خالىغان بولسا ئىدى، ئۇلار ئۆز-ئارا ئۇرۇشمىغان بولاتتى، لېكىن ئاللاھ خالىغىنىنى قىلىدۇ، خالىغان كىشىنى ئۆزىنىڭ پەزلى ۋە رەھمىتى بىلەن ئىمانغا ھىدايەت قىلىدۇ ۋە خالىغان كىشىنى ئۆزىنىڭ ئەدلى ۋە ھېكمىتى بىلەن ئازدۇرىدۇ.

ئى ئاللاھقا ئىشەنگەن ۋە پەيغەمبەرگە ئەگەشكەن مۆمىنلەر! قىيامەت كۈنى بولۇشتىن ئىلگىرى بىز سىلەرگە رىزىق قىلىپ بەرگەن تۈرلۈك ھالال مال-مۈلۈكلەردىن ياخشىلىق يوللىرىغا سەرپ قىلىڭلار، ئۈ كۈندە ئىنسان ئۆزىگە مەنپەئەتلىك نەرسىنى تاپىدىغان سودا-سېتىق بولمايدۇ، بەك ئېھتىياجلىق بولغاندا ئەسقاتىدىغان دوستلۇقمۇ بولمايدۇ، ئاللاھ ئۆزى رازى بولغان ۋە خالىغان كىشىگە شاپائەت قىلىش ئۈچۈن رۇخسەت بەرگەندىن باشقا، زىياننى يوق قىلىپ، پايدىنى كەلتۈرىدىغان ھېچقانداق ۋاسىتە بولمايدۇ، كاپىرلار ئاللاھ تائالاغا ئىمان ئېيتمىغانلىقى ئۈچۈن ئۇلار ھەقىقى زالىملاردۇر.

بىر ئاللاھتىن باشقا ئىبادەتكە لايىق ھېچ مەبۇد (بەرھەق) يوقتۇر، ئاللاھ ئەبەدى ھاياتتۇر. ئۇنىڭ ھاياتلىقى ئۆلۈم ۋە كەمچىللىكتىن خالى بولغان دائىمىي مۇكەممەل ھاياتتۇر. ئۇ ھەممىنى ئىدارە قىلىپ تۇرغۇچى بولۇپ، ئۆز مەخلۇقاتلىرىدىن بىھاجەتتۇر، بارلىق مەخلۇقاتلار ئاللاھنىڭ ئىدارە قىلىشى بىلەن بولۇپ، ئۇلار ھەرقانداق ئەھۋالدا ئاللاھدىن بىھاجەت بولالمايدۇ، ئاللاھ مۇكەممەل ئەبەدىي ھاياتقا ئىگە ئىدارە قىلغۇچى بولۇپ، ئۇنى مۈگە باسمايدۇ ۋە ئۇيقۇ تۇتمايدۇ، ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى ھەممە نەرسە يەككە-يېگانە ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر. ئاللاھنىڭ رۇخسىتىسىز ۋە رازىلىقىسىز ھېچكىم باشقا بىرىگە شاپائەت قىلىش سالاھىيىتىگە ئىگە ئەمەس. ئاللاھ ئۇلارنىڭ قىلغان ئىشلىرىنىڭ ھەممىسىنى ۋە مۇستەقبەلدە قىلماقچى بولغان ئىشلىرىدىن تارتىپ ھەممىنى بىلىپ تۇرىدۇ. ئۇلار ئاللاھنىڭ ئىلمىدىن ئاللاھ ئۇلارغا بىلدۈرۈشنى خالىغان ۋە پەيغەمبەرلەر ئارقىلىق بىلدۈرگەن نەرسىلەردىن باشقا ھېچ نەرسىنى بىلمەيدۇ، ئاللاھنىڭ ئىلمى چەكسىزدۇر. ئاللاھنىڭ كۇرسى يەنى، ئاللاھنىڭ ئىككى پۇتىنى قويۇدىغان ئورۇن بولۇپ، ئۇنىڭ كەڭرىلىكى ۋە كاتتىلىقى ئاسمان ۋە زېمىنلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئاسمان ـ زېمىننى مۇھاپىزەت قىلىش ئۇنىڭغا ئېغىر كەلمەيدۇ. ئۇ ئۆزىنىڭ قۇدرىتى ۋە غالىپلىقى بىلەن يۇقىرى مەرتىۋىلىكتۇر، پادىشاھلىقى ۋە ھۆكۈمرانلىقىدا ھەممىدىن ئۇلۇغدۇر.

ئىسلام دىنىدا ھېچ كىشىنى ئۇنىڭغا كىرىشكە زورلاش يوقتۇر، چۈنكى ئۇ ئوچۇق-ئاشكارا ھەق دىن بولغانلىقى ئۈچۈن، باشقىلارنى ئۇنىڭغا كېرىشكە زورلاشنىڭ ھاجىتى يوق، ھىدايەت گۇمراھلىقتىن روشەن ئايرىلدى، كىمكى ئاللاھنىڭ غەيرىدە چوقۇنىدىغان بارلىق شەيتانىي كۈچ ۋە تۈزۈمنى ئىنكار قىلىپ، يالغۇز بىر ئاللاھقا ئىمان ئېيتىدىكەن، ئۇ ساغلام دىندىن ئىبارەت (يەنى قىيامەت كۈنى نىجاتلىق ئۈچۈن ئۈزۈلمەيدىغان) مەھكەم تۇتقىنى مۇستەھكەم تۇتقان بولىدۇ. ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ، ئىشلىرىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر، ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىگە قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئاللاھ ئىمان ئىيتقان مۆمىنلەرنىڭ ئىگىسىدۇر، ئۇلارنى توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلىدۇ ۋە ياردەم بېرىدۇ، ئۇلارنى كۇفرى ۋە نادانلىقنىڭ زۇلمەتلىرىدىن ئىمان ۋە ئىلىمنىڭ يورۇقلۇقىغا چىقىرىدۇ. كاپىرلارنىڭ ئىلاھلىرى ئۇلارغا كۇپىرنى چىرايلىق كۆرسەتكەن تاغۇتلاردۇر، ئۇلارنى ئىمان ۋە ئىلىمنىڭ يورۇقلۇقىدىن كۇپىرنىڭ ۋە گۇمراھلىقنىڭ قاراڭغۇلۇقلىرىغا چىقىرىدۇ. ئەنە شۇلار ئەھلى دوزىخىدۇر، ئۇلار دوزاختا مەڭگۈ قالغۇچىلاردۇر.

ئى پەيغەمبەر! ئاللاھنىڭ بىرلىكى ۋە پەرۋەردىگارلىقى توغرىسىدا ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام بىلەن مۇنازىرىلەشكەن، ئاللاھنىڭ ئاتا قىلغان پادىشاھلىقى ئۇنى ئىبراھىم بىلەن مۇنازىرىلىشىشكە ئېلىپ كەلگەن نەمرۇدنى كۆرمىدىڭمۇ؟!، ئۆز ۋاقتىدا ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭغا ئاللاھنىڭ بارلىقىغا دەلىل كۆرسىتىپ: «مېنىڭ پەرۋەردىگارىم ھەممە خالايىقنى تىرىلدۈرەلەيدۇ ۋە ئۇلارنى ئۆلتۈرەلەيدۇ» دېدى. ئۇ زالىم ھەددىدىن ئېشىپ: «مەنمۇ ئۆلۈكنى تىرىلدۈرەلەيمەن، تىرىكنى ئۆلتۈرەلەيمەن، خالىغان كىشىنى ئۆلتۈرىمەن ۋە خالىغان كىشىنى ئەپۇ قىلىمەن» دېدى، ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭدىنمۇ بۈيۇكراق دەلىلنى كەلتۈرۈپ: «مەن ئىبادەت قىلىدىغان ئاللاھ ھەقىقەتەن كۈننى شەرقتىن چىقىرالايدۇ، خۇدالىق دەۋاسى قىلىدىغان بولساڭ سەن ئۇنى غەربتىن چىقىرىپ باققىن» دېدى. بۇنداق پاكىت ئالدىدا ئۇ كاپىر ئېغىز ئاچالماي قالدى، ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ دەلىلى كۈچلۈك كەلدى، ئاللاھ زالىم قەۋمنى ئۇلارنىڭ زالىملىقى ۋە ھەددىدىن ئاشقانلىقى ئۈچۈن توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلمايدۇ.

ياكى سەن تاملىرى ئۆرۈلۈپ، ئۆگزىلىرى يىقىلىپ ۋەيران بولغان، ئادەملىرى ھالاك بولغان، خارابە شەھەردىن ئۆتكەن كىشىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ ئۇ ئەجەبلىنىپ: «ئاللاھ بۇ شەھەرنىڭ ئۆلگەن ئاھالىسىنى قانداق تىرىلدۈرەر؟» دېدى. ئاللاھ ئۇنى يۈز يىل ئۆلۈك ھالىتىدە تۇرغۇزۇپ ئاندىن كامالى قۇدرىتىنى كۆرسىتىش ئۈچۈن تىرىلدۈردى. ئاللاھ پەرىشتە ئارقىلىق ئۇنىڭدىن: «بۇ ھالەتتە قانچىلىك تۇردۇڭ؟» دەپ سورىدى. ئۇ: «بىر كۈن ياكى بىر كۈنگە يەتمەيدىغان ۋاقىت تۇردۇم» دېدى. ئاللاھ ئېيتتى: بەلكى سەن تولۇق 100 يىل تۇردۇڭ! يېمەك- ئىچمىكىڭگە قارىغىنكى، ئۇ يېڭى ھالەتتە بۇزۇلمىغان؛ ئۆلۈك ئېشىكىڭگە قارىغىنكى ئۇنىڭ سۆڭەكلىرى چىرىپ كەتكەن، بىر-بىرىدىن ئاجرىغان بۇ سۆڭەكلەرگە گوش پەيدا قىلىپ، ئۇنىڭغا قايتا ھاياتلىق ئاتا قىلىمىز. ساڭا يۇقىرىقىدەك ئادەتتىن تاشقىرى ئىشلارنى قىلغانلىقىمىز سېنى كىشىلەرگە ئۇلارنى ئۆلگەندىن كىيىن تېرىلدۇرىدىغان قۇدرىتىمىزنىڭ دەلىلى قىلىش ئۈچۈندۇر. يۇقىرىقى ئىشلار ئۇنىڭغا ئېنىق بولغان چاغدا يەنى ئۇ روشەن مۆجىزىلەرنى كۆرگەن ۋە ئاللاھنىڭ قۇدىرتىنى بىلگەن چاغدا، ئۇ بۇنى ئېتىراپ قىلىپ: «مەن ئاللاھنىڭ ھەممە نەرسىگە قادىر ئىكەنلىكىنى بىلدىم» دېدى

ئى پەيغەمبەر! ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۆز ۋاقتىدىكى مۇنۇ سۆزىنى ئەسلە: پەرۋەردىگارىم، ئۆلۈكلەرنى قانداق تىرىلدۈرىدىغانلىقىڭنى ماڭا كۆرسەتكىن دېدى، ئاللاھ: «ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرەلەيدىغانلىقىمغا ئىشەنمىدىڭمۇ؟»دېدى. ئىبراھىم: «ئىشەندىم، لېكىن كۆڭلۈمنىڭ تېخىمۇ خاتىرجەم بولۇشى ئۈچۈن كۆرۈشنى ئارزۇ قىلىمەن»دېدى، ئاللاھ ئۇنىڭغا بۇيرۇپ: «قۇشتىن تۆرتنى ئالغىن، ئۇلارنى توپلىغىن يەنى ئۇلارنى پارچىلاپ گۆشلىرى بىلەن پەيلىرىنى ئارىلاشتۇرغىن، ئاندىن ھەر بىرتاغقا ئۇلاردىن بىر بۆلۈكىنى قويغىن، ئاندىن ئۇلارنى چاقىرغىن، ئۇلارغا جان كېرىپ سېنىڭ ئالدىڭغا ئۇچقانچە كېلىدۇ. ئەي ئىبراھىم! بىلگىنكى، ئاللاھ ئۆز پادىشاھلىقىدا غالىبتۇر، ئۆزىنىڭ بۇيرۇق ۋە بەلگىلىمىلىرىدە، يارىتىشىدا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.