2. Al-Baqara

كاپىرلار ئاتا-بوۋىلىرىغا ئەگىشىشتە ۋاقىراپ چارۋىلىرىنى چاقىرغان، چارۋىلار ئۇنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلاپ سۆزىنى چۈشەنمىگەن پادىچىغا ئوخشايدۇ. ئۇلار ھەقىقەتنى پايدىلىق شەكىلدە ئاڭلاشتىن پاڭدۇر. تىللىرى ھەقىقەتنى سۆزلەشتىن گاچىدۇر. كۆزلىرى ھەقىقەتنى كۆرۈشتىن قارغۇدۇر. شۇڭلاشقا ئۇلار سەن چاقىرىۋاتقان ھىدايەتنى چۈشەنمەيدۇ.

ئى ئاللاھقا ئىشەنگەن ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ئەگەشكەن كىشىلەر! ئاللاھ سىلەرگە رىزىق قىلىپ بەرگەن مۇباھ ۋە پاك نەرسىلەردىن يەڭلار. ئەگەر سىلەر يەككە-يېگانە ئاللاھقا ھەقىقى ئىبادەت قىلىدىغان بولساڭلار، ئۇنىڭغا ھېچ نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمەيدىغان بولساڭلار، ئاللاھ سىلەرگە ئاتا قىلغان نېئمەتلەرگە ئاشكارا ۋە يۇشۇرۇن ھالەتتە شۈكرى قىلىڭلار. ئاللاھقا ئىتائەت قىلىش، ئاسىي بولۇشتىن يىراق تۇرۇش ئاللاھقا شۈكرى قىلىشنىڭ قاتارىدىندۇر.

شۈبھىسىزكى، ئاللاھ نازىل قىلغان كىتابلار ۋە ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى ھەقىقەت، شۇنداقلا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىكىگە دالالەت قىلىدىغان مەزمۇنلارنى يوشۇرغانلار خۇددى يەھۇدى ۋە ناسارالار قىلغىنىدەك، ھەقىقەتنى يۇشۇرۇپ باشلىقلىق، يۈز-ئابروي ۋە مال-دۇنياغا ئوخشاش ئازغىنا نەرسىگە سېتىلغان كىشىلەردۇر، ئۇلار قارنىغا پەقەتلا ئۆزلىرىنى دەۋزەختە ئازابلاشقا سەۋەپ بولىدىغان نەرسىلەرنىلا يېيەلەيدۇ. ئاللاھ قىيامەت كۈنى ئۇلارغا، ئۇلارنى خۇشال قىلىدىغان سۆز قىلماستىن بەلكى خاپا قىلىدىغان سۆز قىلىدۇ، ئۇلارنى پاكلىمايدۇ ۋە مەدھىيەلىمەيدۇ، ئۇلار دەرتلىك ئازابقا دۇچار بولىدۇ.

كىشىلەر موھتاج بولىدىغان ئىلىمنى يۇشۇرۇش بىلەن سۈپەتلەنگەن ئەنە شۇ كىشىلەر، ھەق ئىلىمنى يۇشۇرۇپ ھىدايەتنى گۇمراھلىققا، ئاللاھنىڭ مەغپىرىتىنى ئازاپقا تىگىشتى. خۇددى ئۇلار چىدامچانلىقىدىن دەۋزەختىكى ئازابقا پەرۋا قىلمايدىغاندەكلا ئۆزلىرىنىڭ دەۋزەخكە كېرىشىگە سەۋەپ بولىدىغان ئىشلارنى قىلىشتا نېمىدېگەن چىدامچان ھە!

ئىلىم ۋە ھىدايەتنى يوشۇرغانلىق سەۋەبىدىن دۇچار بولىدىغان بۇ ئازاب شۇنىڭ ئۈچۈنكى، ئاللاھ ئىلاھى كىتابلارنى ھەقىقەت بىلەن نازىل قىلدى. بۇ ئىلاھى كىتابلاردىن ھېچنەرسە يوشۇرۇلماستىن بايان قىلىنىشى كېرەكلىكى تەقەززا قىلىنىدۇ. ئىلاھى كىتابلار ھەققىدە ئىختىلاپ قىلغۇچىلار، ئۇلار ئۇنىڭ بەزىسىگە ئىمان ئېيتىپ بەزىسىنى يوشۇرغانلىق سەۋەبىدىن ھەقىقەتتىن يىراق تۈگىمەس ئىختىلاپ ئىچىدىدۇر.

كۈن چىققان ۋە كۈن پاتقان تەرەپكە يۈز كەلتۈرۈشنىڭ ئۆزىلا ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا رازىلىققا ئېرىشىدىغان ياخشىلىققا ياتمايدۇ بەلكى بارلىق ياخشىلىق ئاللاھنى بىر دەپ بىلگەن، قىيامەت كۈنىگە، بارلىق پەرىشتىلەرگە، نازىل قىلىنغان بارلىق كىتابلارغا، بارلىق پەيغەمبەرلەرگە ئىمان كەلتۈرگەن، پۇل-مېلىنى ئۆزى ياخشى كۆرسىمۇ خىش-ئەقرىبالىرىغا، بالاغەت يېشىغا يەتمىگەن يېتىملەرگە، ھاجەتمەنلەرگە، سەپەر سەۋەبلىك ۋەتىنى ۋە ئائىلىسىدىن ئايرىلىپ قالغان مۇساپىرلارغا، كىشىلەردىن سورىغۇدەك ھالغا كېلىپ قالغان يوقسۇللارغا چىقىم قىلغان، مېلىنى قۇل ياكى ئەسىرلەرنى قۇللۇقتىن ئازات قىلىشقا خەجلىگەن، نامازنى ئاللاھ بۇيرۇغان بويىچە تۇلۇق ئادا قىلغان، پەرز زاكاتنى ئادا قىلغان، ئەھدە قىلسا ئەھدىسىگە ۋاپا قىلغان، يوقسۇللۇق، قىيىنچىلىق ۋە كېسەلگە سەۋر قىلغان، جەڭ مەيدانىدىكى مۇشەققەتتىن قاچمىغان قاتارلىق كىشىلەر، ئاللاھ بۇيرۇغان ئەمەللەرنى ئورۇندىغان، ئاللاھ چەكلىگەن ئىشلاردىن يانغان، ئىماندا راستچىل تەقۋادار كىشىلەردۇر.

ئى ئاللاھقا ئىشەنگەن، ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ئەگەشكەن كىشىلەر! باشقىلارنى قەستەن ۋە دۈشمەنلىك بىلەن ئۆلتۈرگەن كىشىلەر ئۈچۈن، ئۆتكۈزگەن جىنايىتىنىڭ ئوخشىشى بىلەن جازالاش سىلەرگە پەرز قىلىندى. ھۆر ئادەم ئۈچۈن ھۆر ئادەمدىن، قۇل ئۈچۈن قۇلدىن، ئايال ئۈچۈن ئايالدىن قىساس ئېلىنىدۇ. قاتىلنى ئۆلتۈرۈلگۈچى ئۆلۈشتىن ئىلگىرى ياكى ئۆلتۈرۈلگۈچىنىڭ ئىگىسى دىيەت ئېلىشقا رازى بولۇپ كەچۈرۈۋەتسە، كەچۈرۈۋەتكەن كىشى ئەزىيەت بەرمەستىن چىرايلىقچە قاتىلدىن دىيەتنى تەلەپ قىلىشى لازىم. قاتىلمۇ دىيەتنى سوزىۋەتمەستىن، كىچىكتۈرۈۋەتمەستىن چىرايلىقچە ئادا قىلىشى لازىم. (قاتىلنى) كەچۈرۈۋېتىپ دىيەت ئېلىش رەببىڭلار تەرىپىدىن سىلەرگە بېرىلگەن يېنىكلىتىشتۇر ۋە بۇ ئۈممەتكە رەھمەتتۇر. كىمكى قاتىلنى كەچۈرۈپ دىيەت ئېلىپ بولغاندىن كىيىن قاتىلغا ھۇجۇم قىلسا، ئاللاھ ئۇ كىشىنى قاتتىق ئازابقا دۇچار قىلىدۇ.

ئاللاھ يولغا قويغان قىساستا قانلىرىڭلارنى ساقلاش، ئۆز-ئارا دۈشمەنلىكنى يوقىتىش ئارقىلىق سىلەرگە ھاياتلىق بار. ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە بويسۇنۇش، بۇيرۇقىغا ئەمەل قىلىش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورققان ئەقىل ئىگىلىرى بۇنى ھېس قىلالايدۇ.

ئەگەر سىلەردىن بىرەيلەن ئۆلۈش ئالدىدا كۆپ مال قالدۇرسا، شەرىئەت بەلگىلىگىنى بويىچە پۈتۈن مالنىڭ ئۈچتىن بىرىدىن ئاشۇرۇۋەتمەستىن ئاتا-ئانىسىغا، خىش-ئەقرىبالىرىغا، ۋەسىيەت قىلىشى پەرز قىلىندى. بۇ ئاللاھقا تەقۋادار بولغانلارغا تەكىتلەنگەن ھەقىقەتتۇر. بۇ مىراس ئايەتلىرى چۈشۈشتىن ئىلگىرىكى ھۆكۈمدۇر. ئاللاھ تائالا مىراس ئايەتلىرىنى نازىل قىلغاندىن كېيىن مېيىتتىن مىراس ئالىدىغان كىشىنى ۋە ئالىدىغان مىقدارنى تەپسىلى بايان قىلىپ بەردى.