14. Ibrahim

Abraham · Meccan · 52 ayahs

سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ

Reading Al-Mukhtasar in Interpreting the Noble Qur'an by Tafsir Center for Quranic Studies

Ayahs 1–10 of 52

بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ

الٓر ۚ كِتَٰبٌ أَنزَلْنَٰهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ ٱلنَّاسَ مِنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلْعَزِيزِ ٱلْحَمِيدِ

Алиф. Лом. Ро. Бу китобни сенга одамларни Роббиларининг изни ила зулматлардан нурга, азиз ва мақталган зотнинг йўлига чиқаришинг учун нозил қилдик.

Алиф, Лом, Ро. Бу каби ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг бошида айтиб ўтдик. Эй Пайғамбар, сизга бу китобни Аллоҳнинг иродаси ила одамларни куфр, жаҳолат ва залолатдан иймон, маърифат ва ҳидоят - Ислом дини сари олиб чиқишингиз учун нозил қилдик. Ислом дини ҳаммадан ғолиб ва ҳар бир иши мақтовга лойиқ Зот бўлмиш Аллоҳнинг йўлидир.

Ibrahim 14:1Listen in Qur'an →

ٱللَّهِ ٱلَّذِى لَهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ وَوَيْلٌۭ لِّلْكَٰفِرِينَ مِنْ عَذَابٍۢ شَدِيدٍ

Аллоҳ осмонлару ердаги нарсалар Уники бўлган зотдир. Кофирлар ҳолига шиддатли азобдан вой бўлсин.

Аллоҳ шундай зотки, осмонлару ердаги ҳамма нарса Унинг мулкидир. Ҳақиқий чин маъбуд ёлғиз Удир. Биронта шериги йўқдир. Яқинда кофирлар қаттиқ азобга гирифтор бўлурлар.

Ibrahim 14:2Listen in Qur'an →

ٱلَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا عَلَى ٱلْءَاخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ فِى ضَلَٰلٍۭ بَعِيدٍۢ

Улар бу дунё ҳаётини охиратдан афзал кўрадиганлар, Аллоҳнинг йўлидан тўсадиганлар ва у(йўл)нинг эгри бўлишини хоҳлайдиганлардир. Ана ўшалар йироқ адашувдадирлар. (Қаттиқ азобдан ҳолига вой бўладиган кофирларнинг шундай ҳолатга тушишининг сабаблари ушбу оятда келтирилади. Улар дунёни охиратдан устун қўйганлари учун иймон йўлига юра олмайдилар. Фақат бу дунёни кўзлаган одам беш кунлик ҳаётида кўпроқ матоҳга эришиш учун ўлиб-тирилади. Ҳаром-харишга қўл уради. Одамларнинг ҳаққини ейдии Одамларга зулм, хиёнат қилади. Шунинг учун ҳам Пайғамбаримиз Муҳаммад мустафо (с. а. в.): «Дунёнинг муҳаббати ҳар бир хатонинг бошидир», деганлар.)

Кофирлар дунё ҳаёти ва ундаги ўткинчи неъматларни охират ва ундаги абадий неъматлардан афзал кўрадилар. Одамларни Аллоҳнинг йўлидан тўсадилар. Одамлар унга эргашиб кетиб қолмасин, дея уни ҳақдан буриб юборишга, бўяб кўрсатишга уринадилар. Бундай кимсалар ҳақ ва тўғриликдан анча узоқлаб кетган залолатдаги бадбахтлардир.

Ibrahim 14:3Listen in Qur'an →

وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِۦ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ ۖ فَيُضِلُّ ٱللَّهُ مَن يَشَآءُ وَيَهْدِى مَن يَشَآءُ ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ

Қайсики Пайғамбарни юборган бўлсак, баён қилиб бериши учун ўз қавми тили ила юборганмиз. Бас, Аллоҳ кимни хоҳласа, залолатга кетказадир, кимни хоҳласа, ҳидоятга соладир. У азиз ва ҳикматли зотдир. (Бутун оламларга ва барча қавмларга Пайғамбар бўлган Ҳазрати Муҳаммадга (с. а. в.) ҳам араблар тилида ваҳий келди. Бунинг асосий ҳикматларини Аллоҳнинг Ўзи билади. Бошқа Пайғамбарлар маълум қавмга ва маълум муддатга келган бўлсалар, Муҳаммад (с. а. в.) қавмларнинг ҳаммасига қиёмат кунига қадар Пайғамбар қилиб юборилганлар. Пайғамбаримиз (с. а. в.) Ислом дини араблар яшаб турган ерларга ёйилиб бўлиши билан вафот топдилар. Исломни дунёнинг қолган қисмига у кишининг қавмлари етказдилар.)

Қайси бир пайғамбарни юборган бўлсак, уни ўз қавмининг тили билан юбордик. Токи, Аллоҳ тарафидан юборилган ҳукмларни баён қилиши енгил бўлсин. Биз пайғамбарни одамларни иймонга мажбурлаш учун юбормадик. Зеро, Аллоҳ Ўзи хоҳлаган одамни Ўз адли ила адаштиради ва Ўзи хоҳлаган одамни Ўз фазли ила тўғри йўлга солади. У ҳаммадан Ғолиб ҳамда ҳар бир яратишини, тадбирини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Ibrahim 14:4Listen in Qur'an →

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِـَٔايَٰتِنَآ أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ وَذَكِّرْهُم بِأَيَّىٰمِ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّكُلِّ صَبَّارٍۢ شَكُورٍۢ

Батаҳқиқ, Биз Мусони оятларимиз ила: «Қавмингни зулматлардан нурга чиқар ва уларга Аллоҳнинг кунларини эслат! Албатта, бунда ҳар бир сабрли ва шукрли учун ибратлар бордир», деб юбордик.

Биз Мусони пайғамбар қилиб юбордик. Ҳақ эканига, Парвардигори тарафидан юборилган пайғамбар эканига далолат қилувчи оятлар билан уни қўллаб-қувватладик. Унга қавмини куфру жаҳолатдан иймону маърифатга олиб чиқишни ҳамда одамларга Аллоҳ неъматлар ато этган кунларни эслатишни амр этдик. Ўша кунларда Аллоҳнинг ягона ҳақ илоҳ эканига, куч-қудрати буюклигига, мўминларга нақадар беҳисоб неъматлар ато этганига очиқ далолатлар бор. Бу далолатларни Аллоҳга итоат қилиш йўлидаги машаққатларга сабр қиладиган ва У Зот ато этган неъматларга шукр этадиган кишиларгина илғай оладилар.

Ibrahim 14:5Listen in Qur'an →

وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَةَ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ أَنجَىٰكُم مِّنْ ءَالِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوٓءَ ٱلْعَذَابِ وَيُذَبِّحُونَ أَبْنَآءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَآءَكُمْ ۚ وَفِى ذَٰلِكُم بَلَآءٌۭ مِّن رَّبِّكُمْ عَظِيمٌۭ

Ўшанда Мусо қавмига: «Аллоҳнинг сизга берган неъматларини эсланг; вақтики, у сизни Оли Фиръавндан қутқарди. Улар сизга бардавом ёмон азоб берардилар. Ўғилларингизни сўйиб, қизларингизни тирик қолдирардилар. Ана ўшанда Роббингиздан буюк синов бордир», деган эди. (Яъни, азоб-уқубатга дучор қилиш бир синов. Ундан қутулиш неъматини бериш иккинчи бир синовдир. Биринчисида банда сабр қилиб, иккинчисида шукр қилиб синовдан ўтиши керак.)

Эй Пайғамбар, эсланг! Мусо Парвардигорининг буйруғини бажариб, ўзининг қавми Бани Исроилга Аллоҳнинг неъматларини эслатиб, шундай деганди: "Эй қавм, Аллоҳнинг сизларга ато этган неъматларини эслангиз. Сизларни Фиръавн одамларидан қутқарди, уларнинг зўравонлигидан асради. Улар сизларга жуда ёмон азоб бераётганди. Фиръавннинг подшоҳлигини эгаллайдиган бирон бола улғаймаслиги учун ўғилларингизни сўйиб юбораётганди. Аёлларингизни эса хорлаш ва таҳқирлаш мақсадида тирик қолдираётганди. Бу ишда сизлар учун Парвардигорингиз тарафидан буюк бир синов бор эди. Унга сабр қилганингиз учун Аллоҳ сизларга нажот берди".

Ibrahim 14:6Listen in Qur'an →

وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ۖ وَلَئِن كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِى لَشَدِيدٌۭ

Ва Роббингиз сизга: «Қасамки, агар шукр қилсангиз, албатта, сизга зиёда қилурман. Агар куфр келтирсангиз, албатта, азобим шиддатлидир», деб билдирганини эсланг.

Мусо уларга дедики, Парвардигорингиз қулоғингизга қуйиб қўйган мана бу гапларни ҳам эсланглар: "Аллоҳнинг берган неъматларига шукр қилсангизлар, Ўз фазли ила неъматларини янада зиёда қилади. Агар нонкўрлик қилсангизлар, У Зотнинг ношукрларга қаратилган азоби жуда қаттиқдир".

Ibrahim 14:7Listen in Qur'an →

وَقَالَ مُوسَىٰٓ إِن تَكْفُرُوٓا۟ أَنتُمْ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًۭا فَإِنَّ ٱللَّهَ لَغَنِىٌّ حَمِيدٌ

Мусо: «Агар сиз ва ер юзидаги кимсалар ҳаммангиз куфр келтирсангизлар ҳам, албатта, Аллоҳ беҳожат ва мақталган зотдир», деди. (Демак, шукр этган киши ўзига фойда келтиради. Куфр қилган одам ўзига зарар орттиради. Аллоҳ шундоқ ҳам беҳожат ва мақталган зотдир.) Эй Муҳаммад уммати!

Мусо қавмига деди: "Эй қавм, сизлар ва сизларга қўшилиб ер юзидаги ҳамма одамлар куфр келтирсалар ҳам зарари фақат ўзингизга бўлади, холос. Зеро, Аллоҳ беҳожатдир, ўз-ўзидан мақтовга лойиқ Зотдир. Унга мўминларнинг иймони бирон фойда келтирмаганидек, кофирларнинг куфри ҳам бирон зарар етказа олмайди".

Ibrahim 14:8Listen in Qur'an →

أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَؤُا۟ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍۢ وَعَادٍۢ وَثَمُودَ ۛ وَٱلَّذِينَ مِنۢ بَعْدِهِمْ ۛ لَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا ٱللَّهُ ۚ جَآءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ فَرَدُّوٓا۟ أَيْدِيَهُمْ فِىٓ أَفْوَٰهِهِمْ وَقَالُوٓا۟ إِنَّا كَفَرْنَا بِمَآ أُرْسِلْتُم بِهِۦ وَإِنَّا لَفِى شَكٍّۢ مِّمَّا تَدْعُونَنَآ إِلَيْهِ مُرِيبٍۢ

Сизга ўзингиздан олдин ўтган Нуҳ, Од, Самуд қавмларининг ва улардан кейингиларнинг, Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайдиганларнинг, хабари келмадими? Уларга Пайғамбарлари очиқ-ойдин ҳужжатлар билан келдилар. Улар эса, қўлларини оғизларига қўйиб: «Биз сиз бизни чақираётган нарсада шубҳалантирувчи шакдадирмиз!» дедилар. (Яъни, ўша нобакор қавмлар овозлари баланд чиқиши учун қўлларини оғизларига карнай қилиб қўйиб: »Биз сиз орқали Аллоҳ томонидан юборилган динга куфр келтирдик. Биз сиз даъват қилаётган нарсада кучли шак ва шубҳадамиз! « дедилар. Демак, улар ўзларини зулматлардан нурга олиб чиқиш учун Аллоҳ томонидан келган ҳодий Пайғамбарларга нисбатан беодобларча муносабатда бўлдилар.)

Эй кофирлар, сизларга илгари ўтган ҳақни тан олмаган умматларнинг ҳалокатга учраганлари ҳақидаги хабар келмадими? Нуҳ қавми, Ҳуд қавми Од, Солиҳ қавми Самуд ва улардан кейинроқ келганларки, сонини Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди. Уларга пайғамбарларимиз ёрқин далилларни келтирдилар. Улар эса пайғамбарларнинг оғзиларига қўлларини қўйиб, ҳасад ўтида ёниб дедилар: "Биз сизлар олиб келган динга куфр келтирдик. Биз сизлар даъват қилаётган дин борасида шак-шубҳададирмиз".

Ibrahim 14:9Listen in Qur'an →

۞ قَالَتْ رُسُلُهُمْ أَفِى ٱللَّهِ شَكٌّۭ فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُم مِّن ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى ۚ قَالُوٓا۟ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا بَشَرٌۭ مِّثْلُنَا تُرِيدُونَ أَن تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ ءَابَآؤُنَا فَأْتُونَا بِسُلْطَٰنٍۢ مُّبِينٍۢ

Пайғамбарлари уларга: «Осмонлару ернинг яратгувчиси бўлмиш Аллоҳга шак борми? У сизларни гуноҳларингизни мағфират қилишга ва ўзингизни маълум муддатга қолдиришга чақирмоқда-ку! « дедилар. Улар эса: «Сиз бизга ўхшаш башардан ўзга ҳеч нарса эмассиз. Бизни оталаримиз ибодат қилиб юрган нарсадан тўсмоқчисиз. Бас, бизга очиқ-ойдин ҳужжат келтиринг», дедилар. (Барча қавм кофирлари барча Пайғамбарларга шу гапни айтганлар. Уларнинг ўз оталари нимага ибодат қилиб юргани билан ишлари йўқ. Оталари ибодат этган нарса нима бўлса ҳам, бари бир. У нарсалар бир қийматга арзийдими? Уларга ибодат қилиш лозимлиги ҳақида бирор далил борми? Бу ва бунга ўхшаш саволлар билан ишлари йўқ. Аммо Аллоҳ томонидан очиқ ҳужжатлар билан келган Пайғамбарлардан (а. с) яна ҳужжат-далил сўрайдилар.)

Пайғамбарлари уларга раддия билдириб дедилар: "Осмонлару ерни яратган, йўқдан бор қилган Аллоҳнинг ягона чин маъбуд экани ҳақида шубҳа бўлиши мумкинми? Ахир У Зот сизларни иймонга чорлаб, олдин қилиб ўтган гуноҳларингизни мағфират қилиб юбормоқчи ҳамда то ажалингиз келгунига қадар ёшингизни яшаб, ошингизни ошаб олишингизга имкон бермоқчи бўляпти-ку". Қавмлари дедилар: "Сизлар ҳам ўзимизга ўхшаган одамларсиз. Биздан ҳеч қандай ортиқча жойингиз йўқ. Ота-боболаримиз ибодат қилиб келган бутлардан бизни тўсмоқчи бўляпсизлар. Гапингиз рост бўлса, ўзларингизнинг Аллоҳ тарафидан юборилган пайғамбарлар эканингизга очиқ ҳужжат келтиринглар-чи".

Ibrahim 14:10Listen in Qur'an →

Commentary: Al-Mukhtasar in Interpreting the Noble Qur'an by Tafsir Center for Quranic Studies. Qur'an text and translation via AlQuran Cloud.