سُورَةُ يُوسُفَ
Reading Al-Mukhtasar in Interpreting the Noble Qur'an by Tafsir Center for Quranic Studies
Ayahs 61–70 of 111
قَالُوا۟ سَنُرَٰوِدُ عَنْهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لَفَٰعِلُونَ
Улар: «Уни отасидан сўраб олиб келишга уринамиз. Биз бу ишни, албатта, қилурмиз», дедилар.
Оға-инилари шундай жавоб бердилар: "Уни отасидан қаттиқ илтимос қилиб сўраймиз. Айтганингни бекаму кўст бажарамиз".
وَقَالَ لِفِتْيَٰنِهِ ٱجْعَلُوا۟ بِضَٰعَتَهُمْ فِى رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَآ إِذَا ٱنقَلَبُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
У ўз йигитларига: «Уларнинг сармояларини юклари ичига солиб қўйинглар. Шояд улар аҳлларига борганларида буларни таниб, қайтиб келсалар», деди.
Юсуф ўзининг ишчиларига деди: "Уларнинг нарсаларини юкларининг ичига солиб қўйинглар. Уйларига қайтганларида биз улардан ҳақ олмаганимизни билиб, яна қайтиб келишга мажбур бўладилар. Юсуфга ростгўйликларини исботлаш учун укаларини ҳам олиб келадилар. Улар ростгўй эканлари ўз исботини топгандагина Юсуф уларнинг молларини қабул қилишини яхши биладилар.
فَلَمَّا رَجَعُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَبِيهِمْ قَالُوا۟ يَٰٓأَبَانَا مُنِعَ مِنَّا ٱلْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنَآ أَخَانَا نَكْتَلْ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ
Оталари ҳузурига қайтиб борганларида: «Эй отамиз, бизга ўлчаб бериш ман этилди. Биз билан инимизни юбор, ўлчаб оламиз ва, албатта, биз уни муҳофаза қилувчилармиз», дедилар.
Оталари ёнига қайтгач, унга Юсуф алайҳиссаломнинг меҳмоннавозлиги ҳақида гапириб: "Отажон, укамизни ҳам олиб бормасак, бизга озиқ-овқат берилмайдиган бўлди, уни биз билан юбор. Биз уни асраб-авайлашга ва соғ-саломат қайтариб олиб келишга сўз берамиз", дедилар.
قَالَ هَلْ ءَامَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلَّا كَمَآ أَمِنتُكُمْ عَلَىٰٓ أَخِيهِ مِن قَبْلُ ۖ فَٱللَّهُ خَيْرٌ حَٰفِظًۭا ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ
У: «Уни сизларга худди акасини ишонганимдек ишониб топширайми? Аллоҳнинг Ўзи энг яхши муҳофазачи ва Унинг Ўзи раҳмлиларнинг энг раҳмлигидир», деди.
Уларга оталари деди: "Уни сизларга илгари Юсуфни ишониб топширганим каби ишониб топширайми? Уни сизларга ишониб топширгандим. Ўзимиз асраб-авайлаймиз, деб ваъда бергандингиз. Ваъдангизга вафо қилмадингиз. Сизларга ишонч қолмади. Энди фақат Аллоҳга ишонаман. Сақлагувчилик борасида У энг яхши Зотдир ва меҳрибонларнинг меҳрибонроғидир".
وَلَمَّا فَتَحُوا۟ مَتَٰعَهُمْ وَجَدُوا۟ بِضَٰعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ ۖ قَالُوا۟ يَٰٓأَبَانَا مَا نَبْغِى ۖ هَٰذِهِۦ بِضَٰعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا ۖ وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍۢ ۖ ذَٰلِكَ كَيْلٌۭ يَسِيرٌۭ
Юкларини очган пайтда, сармояларининг ўзларига қайтарилганини билдилар. «Эй отамиз, яна нима истаймиз? Мана, сармояларимиз ўзимизга қайтарилибди. Яна аҳлимизга зод келтирурмиз, укамизни муҳофаза қилиб, бир туя зиёда (юк) ўлчови оламиз. Бу озгина ўлчовдир», дедилар.
Юкларини очишгач, озиқ-овқатга айирбошлаш учун олиб борган нарсалари ўзларига қайтарилганини кўрдилар. Оталарига дедилар: "Азиздан бундан ортиқ яна нимани истаймиз? Мана, у фазлу марҳамат кўрсатиб, озиқ-овқатга алмаштириш учун олиб борган нарсаларимизни ҳам ўзимизга қайтариб юборибди-ку. Яна оиламизга озиқ-овқат олиб келамиз. Укамизни хавфу хатардан ҳимоя қиламиз. У ҳам боргани учун яна бир туя юкни қўшиб оламиз. Азиз учун бир туя юк арзимас нарса.
قَالَ لَنْ أُرْسِلَهُۥ مَعَكُمْ حَتَّىٰ تُؤْتُونِ مَوْثِقًۭا مِّنَ ٱللَّهِ لَتَأْتُنَّنِى بِهِۦٓ إِلَّآ أَن يُحَاطَ بِكُمْ ۖ فَلَمَّآ ءَاتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ قَالَ ٱللَّهُ عَلَىٰ مَا نَقُولُ وَكِيلٌۭ
У: «Токи менга, албатта, ҳузуримга қайта келтиришингиз ҳақида Аллоҳдан васийқа бермагунингизча, уни зинҳор сиз ила юбормасман. Магар (ҳалокатга) ўралиб қолсангиз, бошқа гап», деди. Унга васийқаларини берганларида, у: «Айтган гапларимизга Аллоҳ вакилдир», деди.
Уларга оталари деди: "То уни қайтариб олиб келишга Аллоҳни ўртага қўйиб, қасам ичиб, аҳд бермагунингизча уни сизларга қўшиб юбормайман. Фақат ҳаммангиз бир ҳалокатга учраб, ўзингизни мудофаа қилолмай, ҳаммангиз тенг қирилиб кетсангиз, истисно қилинади. Аллоҳни ўртага қўйиб аҳд беришгач, деди: "Айтаётган гапларимизга Аллоҳ шоҳид. Гувоҳликка Унинг Ўзи кифоя".
وَقَالَ يَٰبَنِىَّ لَا تَدْخُلُوا۟ مِنۢ بَابٍۢ وَٰحِدٍۢ وَٱدْخُلُوا۟ مِنْ أَبْوَٰبٍۢ مُّتَفَرِّقَةٍۢ ۖ وَمَآ أُغْنِى عَنكُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ ۖ إِنِ ٱلْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ۖ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُتَوَكِّلُونَ
У: «Эй ўғилларим, битта эшикдан кирманглар, турли эшиклардан киринглар. Мен сизлардан Аллоҳнинг ҳеч нарсасини қайтара олмасман. Ҳукм қилиш фақат Аллоҳнинг Ўзига хосдир. Унгагина таваккал қилдим. Таваккал қилгувчилар фақат Унгагина таваккал қилсинлар», деди. (Яъқуб (а. с.) ўғилларига манзилга етганларида шаҳарга бир эшикдан эмас, бўлиниб, турли эшиклардан киришларини насиҳат қилдилар. У зот Аллоҳнинг белгилаган тақдирини ўзгартириб бўлмаслигини яхши билар эдилар.)
Уларга оталари йўл кўрсатиб, шундай деди: "Мисрга ҳаммангиз бир бўлиб битта эшикдан кирманглар. Ҳар хил эшиклардан киринглар. Мабодо уларнинг сизларга бирон ёмонлик қилиш нияти бўлса, шунда сизларга зарар камроқ бўлади. Бу билан сизлардан Аллоҳ ирода қилган бир зарарни даф қиламан ёки сизларга Аллоҳ ирода қилмаган бир фойдани келтираман, демоқчи эмасман. Ҳукм қилиш ёлғиз Аллоҳнинг Қўлида. Фармон фақат Уники. Мен ҳам ёлғиз Унга таяндим. Ҳамма таянадиганлар ҳамма ишларида ёлғиз Унгагина таянсинлар".
وَلَمَّا دَخَلُوا۟ مِنْ حَيْثُ أَمَرَهُمْ أَبُوهُم مَّا كَانَ يُغْنِى عَنْهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ إِلَّا حَاجَةًۭ فِى نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَىٰهَا ۚ وَإِنَّهُۥ لَذُو عِلْمٍۢ لِّمَا عَلَّمْنَٰهُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
Оталари амр этган томондан кирдилар. Зотан, бу улардан Аллоҳнинг ҳеч бир нарсасини қайтара олмас эди. Магар Яъқубнинг кўнглидаги эҳтиёж бўлиб, уни қондирди, холос. Албатта, у Биз таълим берганимиз туфайли билим соҳиби эди. Лекин кўпчилик одамлар билмаслар. (Яъни, ўғиллар кўзлаган манзилга етиб борганларида оталари насиҳатига амал қилиб, ҳаммалари бир эшикдан эмас, турли-турли эшиклардан кирдилар. Аллоҳ тақдир қилган нарса бир эшикдан кирсалар ҳам, турли эшикдан кирсалар ҳам, албатта, бўларди. Буни Яъқубнинг (а. с.) ўзлари ҳам яхши билардилар. Аммо шунга қарамай, ўғилларига турли эшиклардан киришни насиҳат қилишлари «Яъқубнинг кўнглидаги эҳтиёж бўлиб, уни қондирди, холос». Яъни, кўнглига бир айтиб қўйиш тушиб, айтиб қўйди, холос. Бу ерда бошқа ҳеч қандай сир-асрор йўқ. Гапни кўпайтиришнинг ҳам ҳожати йўқ. Бу ҳақиқатларни Яъқубнинг (а. с.) ўзи жуда яхши билади.)
Улар укаларини ҳам олиб, йўлга чиқдилар. Оталари буюрганидек ҳар хил эшиклардан киришлари улардан Аллоҳнинг бирон қадарини даф қила олмас эди. Бу шунчаки Яъқубнинг болаларига нисбатан меҳр-шафқати бўлиб, ўшани тавсия қилганди, холос. У Аллоҳнинг қазойи қадарини ҳеч нарса қайтара олмаслигини жуда яхши биларди. Унга қадарга иймон келтиришни ҳам, сабабини қилиб қўйишни ҳам Биз ўргатганмиз ва шу билан у олимга, билимдонга айланган. Лекин кўп одамлар буни билмайдилар.
وَلَمَّا دَخَلُوا۟ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيْهِ أَخَاهُ ۖ قَالَ إِنِّىٓ أَنَا۠ أَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ
Юсуфнинг олдига кирганларида, у инисини ўзига яқин жойлаштирди ва: «Мен акангман, улар қилган нарсалардан хафа бўлма», деди. (Улар Юсуфнинг (а. с.) ҳузурларига кирган вақтларида, у зот меҳмонларни яна яхши кутиб олдилар. Кичик укаларини ёнларига олиб, бошқаларига билдирмай, «Мен акангман», деб ўзларини танитдилар.)
Оға-инилар Юсуфнинг олдига кирдилар. Юсуф туғишган укасини бағрига босиб, бошқаларга эшиттирмасдан: "Мен сенинг туғишган аканг Юсуфман. Акаларинг қилган озорлардан, ҳасаду нафратдан, мени қудуққа ташлаганларидан хафа бўлма", деди.
فَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ ٱلسِّقَايَةَ فِى رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا ٱلْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَٰرِقُونَ
Уларнинг жиҳозларини ҳозирлаган пайтда, инисининг юкига бир сув идишни солиб қўйди. Сўнгра жарчи: «Эй карвондагилар, сизлар ўғридирсизлар», деб жар солди. (Яъни, Юсуф (а. с.) оға-иниларининг жиҳозларини ҳозирлаётган ходимларига айтиб, кичик укасининг юкига бир сув идиш қўштириб қўйдилар. Улар жўнаб кетганларидан сўнг, орқаларидан бир одам юбориб, уларни ўғриликда айблади.)
Юсуф алайҳиссалом хизматчиларига ака-укаларининг юкини тайёрлаб бераётиб, туғишган укасининг идишига подшоҳнинг ўлчагичини билдирмасдан солиб қўйишни буюрди. Бу ишни укасини ўзи билан олиб қолишни истаб қилди. Оға-инилар қайтаётганларида ортидан бир жарчи: "Эй карвон, сизлар ўғрисизлар", дея жар солди.
Commentary: Al-Mukhtasar in Interpreting the Noble Qur'an by Tafsir Center for Quranic Studies. Qur'an text and translation via AlQuran Cloud.
