سُورَةُ التَّوۡبَةِ
Reading Al-Mukhtasar in Interpreting the Noble Qur'an by Tafsir Center for Quranic Studies
Ayahs 21–30 of 129
يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍۢ مِّنْهُ وَرِضْوَٰنٍۢ وَجَنَّٰتٍۢ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌۭ مُّقِيمٌ
پەرۋەردىگارى ئۇلارغا ئۆزىنىڭ رەھمىتى، رازىلىقى ۋە جەننەتلىرى بىلەن خۇش خەۋەر بېرىدۇ، ئۇلار جەننەتلەردە مەڭگۈلۈك نېمەتكە ئېرىشىدۇ
پەرۋەردىگارى ئاللاھ ئۇلارغا ئۆز رەھمىتى ۋە رازىلىقىنىڭ ئۇلارغا چۈشىشى، ئۈزۈلمەس مەڭگۈلۈك نېئمەتلەر بار بولغان جەننەتلەرگە كىرىشتىن ئىبارەت ئۇلارنى خۇشال قىلىدىغان نېئمەتلەر بىلەن خەۋەر بېرىدۇ. ئۇلارغا مەڭگۈ غەزەپ قىلىنمايدۇ.
خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥٓ أَجْرٌ عَظِيمٌۭ
ئۇلار جەننەتلەردە مەڭگۈ قالىدۇ. شۈبھىسىزكى، اﷲ نىڭ دەرگاھىدا (ئۇلارغا) كاتتا ساۋاب بار
ئۇلار دۇنيادا قىلغان ياخشى ئەمەللىرىنىڭ مۇكاپاتى ئۈچۈن جەننەتلەردە مەڭگۈلۈك تۇرىدۇ. ھەقىقەن ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا ئىخلاس قىلىپ ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئۇرۇنداپ، توسقانلىرىدىن چەكلەنگەن كىشىلەر ئۈچۈن كاتتا ساۋاپ بار.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَتَّخِذُوٓا۟ ءَابَآءَكُمْ وَإِخْوَٰنَكُمْ أَوْلِيَآءَ إِنِ ٱسْتَحَبُّوا۟ ٱلْكُفْرَ عَلَى ٱلْإِيمَٰنِ ۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ
ئى مۆمىنلەر! ئەگەر ئاتىلىرىڭلار، قېرىندىشىڭلار ئىماندىن كۇفرىنى ئارتۇق كۆرسە (كۇفرىدا مەھكەم تۇرسا)، ئۇلارنى دوست تۇتماڭلار. ئىچىڭلاردىن كىملەركى، ئۇلارنى دوست تۇتىدىكەن، ئۇلار زالىملاردۇر (يەنى ئۇلارغا ئوخشاش مۇشرىكتۇر، چۈنكى مۇشرىكلىككە رازى بولغان ئادەممۇ مۇشرىك ھېسابلىنىدۇ)
ئى ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرگە ئەگەشكەن كىشىلەر! ئەگەر ئاتىلىرىڭلار، قېرىنداشلىرىڭلار ۋە باشقا ئۇرۇق-تۇققانلىرىڭلار كۇپرىنى ئاللاھقا ئىمان ئېيتىشتىن ئۈستۈن كۆرسە مۆئمىنلەرنىڭ سىرلىرىنى ئۇلارغا ئېيتىش ۋە ئۇلار بىلەن مەسلەھەتلىشىش ئارقىلىق ئۇلارنى دوست تۇتماڭلار. كىم ئۇلارنى ئۇلار كاپىر تۇرسىمۇ دوست تۇتىدىكەن ۋە ئۇلارغا دوستلۇق ئىزھار قىلىدىكەن، ئۇ ھەقىقەتەن ئاللاھقا ئاسى بولغان بولىدۇ. گۇناھ مەئسىيەت سەۋەبلىك ھالاكەت ئورۇنلىرىغا بېرىپ ئۆزىگە زۇلۇم قىلغان بولىدۇ.
قُلْ إِن كَانَ ءَابَآؤُكُمْ وَأَبْنَآؤُكُمْ وَإِخْوَٰنُكُمْ وَأَزْوَٰجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَٰرَةٌۭ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَٰكِنُ تَرْضَوْنَهَآ أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَجِهَادٍۢ فِى سَبِيلِهِۦ فَتَرَبَّصُوا۟ حَتَّىٰ يَأْتِىَ ٱللَّهُ بِأَمْرِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَٰسِقِينَ
ئېيتقىنكى، «ئەگەر سىلەرنىڭ ئاتاڭلار، ئوغۇللىرىڭلار، قېرىندىشىڭلار، خوتۇنلىرىڭلار، ئۇرۇق - تۇغقانلىرىڭلار (ھەمدە ئۇلاردىن باشقىلار)، تاپقان پۇل - ماللىرىڭلار، ئاقماي قېلىشىدىن قورققان تىجارىتىڭلار، ياخشى كۆرۈدىغان ئۆيلىرىڭلار سىلەر ئۈچۈن اﷲ تىن، اﷲ نىڭ پەيغەمبىرىدىن ۋە اﷲ نىڭ يولىدا جىھاد قىلىشتىنمۇ سۆيۈملۈك بولسا (يەنى شۇلار بىلەن بولۇپ كېتىپ، اﷲ نىڭ پەيغەمبىرىگە ياردەم بەرمىسەڭلار)، ئۇ ھالدا سىلەر تاكى اﷲ نىڭ ئەمر (يەنى مەككىنى پەتھى قىلىش ئىزنى) كەلگۈچە كۈتۈڭلار، اﷲ پاسىق قەۋمنى (يەنى اﷲ نىڭ دىنىنىڭ چەك - چېگرىسىدىن چىقىپ كەتكۈچىلەرنى) ھىدايەت قىلمايدۇ»
ئى پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى، ئى مۆئمىنلەر! ئەگەر سىلەرنىڭ ئاتىلىرىڭلار، ئوغۇللىرىڭلار، قېرىنداشلىرىڭلار، خوتۇنلىرىڭلار، ئۇرۇق-تۇققانلىرىڭلار، تاپقان مال-دۇنيارىڭلار، راۋاجلىنىشىنى ياخشى كۆرۈپ، كاساتلىشىشتىن قورققان تىجارىتىڭلار، رازى بولۇپ تۇرىۋاتقان تىجارىتىڭلارنىڭ ھەممىسى سىلەرگە ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىدىن، ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىشتىن سۆيۈملۈك بولسا، ئاللاھ سىلەرگە چۈشۈرىدىغان ئازاب ۋە جازانى كۈتۈڭلار. ئاللاھ ئۆزىگە ئىتائەتسىزلىك قىلغۇچىلارنى ياخشى كۆرمەيدۇ.
لَقَدْ نَصَرَكُمُ ٱللَّهُ فِى مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍۢ ۙ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ ۙ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنكُمْ شَيْـًۭٔا وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ ٱلْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُم مُّدْبِرِينَ
اﷲ سىلەرگە نۇرغۇن جەڭ مەيدانلىرىدا ۋە ھۈنەين كۈنىدە (يەنى جېڭىدە) ھەقىقەتەن ياردەم بەردى. ئەينى ۋاقىتتا سانىڭلارنىڭ كۆپلۈكىدىن خۇشاللىنىپ كەتتىڭلار (يەنى بۈگۈن بىزنىڭ سانىمىز كۆپ، مەغلۇپ بولمايمىز دېدىڭلار، بۇ چاغدا سىلەرنىڭ سانىڭلار 12 مىڭ، دۈشمىنىڭلارنىڭ سانى 4000 ئىدى)، سانىڭلارنىڭ كۆپلۈكى سىلەرگە قىلچە ئەسقاتمىدى. (قاتتىق قورققىنىڭلاردىن) كەڭ زېمىن سىلەرگە تار تۇيۇلدى. ئاندىن (مەغلۇپ بولۇپ، رەسۇلۇللاھنى ئازغىنا مۆمىنلەر بىلەن تاشلاپ) ئارقاڭلارغا قاراپ قاچتىڭلار
ئى مۇئمىنلەر! ئاللاھ سىلەرگە نۇرغۇنلىغان جەڭلەردە سانىڭلار ئاز، تەييارلىقىڭلار ئاجىز بولسىمۇ ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلىپ، سەۋەبىنى قىلغان ۋە سانىڭلارنىڭ كۆپلىكىدىن خۇشاللىنىپ كەتمىگەن ۋاقتىڭلاردا مۇشرىك دۈشمەنلىرىڭلارغا قارشى ياردەم بەردى. (ساننىڭ) كۆپلىكى سىلەرنىڭ ئۇلار ئۈستىدىن غەلبە قازىنىشىڭلارنىڭ سەۋەبى ئەمەس. ھۈنەين كۈنى سىلەر كۆپلىكىڭلاردىن خۇشال بولۇپ بىز بۈگۇن (سانىمىزنىڭ) ئازلىقىدىن ھەرگىز مەغلۇبىيەتكە ئۇچرىمايمىز، دېدىڭلار. سىلەرنى خۇشال قىلغان سانىڭلارنىڭ كۆپلىكى سىلەرگە قىلچە ئەسقاتمىدى. دۈشمىنىڭلار سىلەردىن غالىپ كەلدى. زېمىن كەڭرى بولسىمۇ سىلەرگە تار تۇيۇلدى. ئاندىن كېيىن دۈشمىنىڭلارغا مەغلۇپ بولۇپ ئارقىڭلارغا قاچتىڭلار.
ثُمَّ أَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَعَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًۭا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۚ وَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلْكَٰفِرِينَ
ئاندىن پەيغەمبىرىگە ۋە مۆمىنلەرگە (مەرھەمەت قىلىپ) خاتىرجەملىك بېغىشلىدى، سىلەرگە قوشۇنلارنى (يەنى سىلەرگە ياردەمگە پەرىشتىلەرنى) چۈشۈردى، ئۇلارنى سىلەر كۆرمىدىڭلار (شۇنىڭ بىلەن سىلەر غەلىبە قىلدىڭلار)، اﷲ كاپىرلارنى (ئۆلتۈرۈش ۋە ئەسىر ئېلىنىش بىلەن) ئازابلىدى، كاپىرلارنىڭ جازاسى ئەنە شۇ
سىلەر دۈشمىنىڭلاردىن (مەغلۇپ بولۇپ) قاچقىنىڭلاردىن كېيىن ئاللاھ پەيغەمبىرىگە ۋە مۆئمىنلەرگە خاتىرجەملىك ئاتا قىلدى. شۇڭلاشقا جىھادتا مۇستەھكەم تۇرۇڭلار. سىلەرگە كۆرۈپ باقمىغان پەرىشتىلەرنى چۈشۈردى. كاپىرلارنى ئۆلتۈرۈش، ئەسىر ئېلىش، ماللىرىنى ئېلىۋېلىش، بالىلىرىنى ئەسىر ئېلىش قاتارلىلار بىلەن كاپىرلارنى جازالايدۇ. بۇلار ئۇچرىغان بۇ جازا پەيغەمبەرلىرى ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرگە قارشى تۇرۇپ ئۇلارنى ئىنكار قىلغان كاپىرلارنىڭ جازاسىدۇر.
ثُمَّ يَتُوبُ ٱللَّهُ مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
شۇنىڭدىن كېيىن، اﷲ خالىغان ئادەمگە تەۋبىنى نېسىپ قىلىدۇ (يەنى ئىسلام دىنىغا كىرىشكە مۇۋەپپەق قىلىدۇ). اﷲ ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ناھايىتى مېھرىباندۇر
بۇ ئازابلاشتىن كېيىن كىم كۇپرىلىق ۋە ئازغۇنلىقتىن تەۋبە قىلىدىكەن ئاللاھ ھەقىقەتەن ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قۇبۇل قىلىدۇ. ئاللاھ بەندىلىرى ئىچىدىن تەۋبە قىلغانلارنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ۋە ئۇلارغا كۆيۈمچاندۇر. چۈنكى ئۇلارنىڭ گۇناھ مەئسىيىتى ۋە كۇپرىلىقىدىن كېيىن ئۇلاردىن تەۋبىنى قۇبۇل قىلىدۇ.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْمُشْرِكُونَ نَجَسٌۭ فَلَا يَقْرَبُوا۟ ٱلْمَسْجِدَ ٱلْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَٰذَا ۚ وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةًۭ فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦٓ إِن شَآءَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ
ئى مۆمىنلەر! مۇشرىكلار (اﷲ نى ئىنكار قىلغانلىقلىرى ئۈچۈن) پەقەت نىجىستۇر، مۇشۇ يىلدىن (يەنى ھىجرىيىنىڭ 9 - يىلىدىن) كېيىن ئۇلار مەسجىدى ھەرەمغا (ھەرەمگە) يېقىنلاشمىسۇن (يەنى ھەج قىلمىسۇن، ئۆمرە قىلمىسۇن). ئەگەر سىلەر (ئى مۆمىنلەر! مۇشرىكلارنىڭ ھەرەمگە كىرىشتىن مەنئى قىلىنىشى بىلەن) پېقىرلىقتىن قورقساڭلار، اﷲ خالىسا ئۆز پەزلى بىلەن سىلەرنى باي قىلىدۇ، شۈبھىسىزكى، اﷲ (سىلەرگە پايدىلىق ئىشلارنى) بىلگۈچىدۇر، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر
ئى ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىمان ئېيتقان، ئۇنىڭ شەرىئىتىگە ئەگەشكەن كىشىلەر! مۇشرىكلاردا كۇپرىلىق، زۇلۇم، ناچار ئەخلاق، يامان ئادەتلەر بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇلار پەقەت نىجىستۇر. ئۇلار ھىجرىيە 9-يىلدىن كېيىن گەرچە ھەج قىلغان ياكى ئۆمرە قىلغان بولسىمۇ مەسجىدى ھەرەم ۋە ھەرەم دائىرىسىگە كىرمەيدۇ. ئى مۆئمىنلەر! سىلەرگە كېلىدىغان يېمەك-ئىچمەك ۋە خىلمۇ-خىل تىجارەتلەر ئۈزۈلۈپ قالغانلىقى سەۋەبىدىن كەمبەغەللىكتىن قورقساڭلار ئاللاھ خالىسا سىلەرنى ئۆز پەزلىدىن باي قىلىدۇ. ئاللاھ ھەقىقەتەن سىلەرنىڭ ھازىرقى ئەھۋالىڭلارنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر. سىلەر ئۈچۈن ئۇرۇنلاشتۇرغان ئىشلىرىدا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.
قَٰتِلُوا۟ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَلَا بِٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ ٱلْحَقِّ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ حَتَّىٰ يُعْطُوا۟ ٱلْجِزْيَةَ عَن يَدٍۢ وَهُمْ صَٰغِرُونَ
سىلەر ئەھلى كىتابتىن اﷲ قا ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ئىشەنمەيدىغانلار (يەھۇدىيلار ئۇزەيرىنى اﷲ نىڭ ئوغلى، ناسارالار ئىسانى اﷲ نىڭ ئوغلى دەپ ئېتىقاد قىلغانلىقلىرى ئۈچۈن، ئۇلار اﷲ قا ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ئېتىقاد قىلىمىز دېگەن بىلەنمۇ ئېتىقاد قىلمىغاننىڭ ئورنىدىدۇر) بىلەن، اﷲ (ئۆزىنىڭ كىتابىدا) ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى (سۈننىتىدە) ھارام قىلغان نەرسىلەرنى ھارام بىلمەيدىغانلار ۋە ھەق دىن (يەنى ئىسلام دىنى) غا ئېتىقاد قىلمايدىغانلار بىلەن، تاكى ئۇلار سىلەرگە بويسۇنۇپ خار ھالدا جىزىيە تۆلىگەنگە قەدەر، ئۇرۇش قىلىڭلار
ئى مۇئمىنلەر! ئاللاھنى يەككە-يېگانە دەپ بىلمەيدىغان، قىيامەت كۈنىگە ئىشەنمەيدىغان، ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى ھارام قىلغان ئۆلۈك، چوشقا گۆشىى، ھاراق، جازانە قاتارلىقلاردىن ساقلانمايدىغان، ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە بويسۇنمايدىغان يەھۇدى، ناسارا كاپىرلار بىلەن ئۇلار تاكى سىلەرگە بويسۇنۇپ جىزىيە تاپشۇرغانغا قەدەر ئۇرۇشىڭلار.
وَقَالَتِ ٱلْيَهُودُ عُزَيْرٌ ٱبْنُ ٱللَّهِ وَقَالَتِ ٱلنَّصَٰرَى ٱلْمَسِيحُ ٱبْنُ ٱللَّهِ ۖ ذَٰلِكَ قَوْلُهُم بِأَفْوَٰهِهِمْ ۖ يُضَٰهِـُٔونَ قَوْلَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن قَبْلُ ۚ قَٰتَلَهُمُ ٱللَّهُ ۚ أَنَّىٰ يُؤْفَكُونَ
يەھۇدىيلار: «ئۈزەير اﷲ نىڭ ئوغلىدۇر» دېدى، ناسارالار: «مەسىھ (يەنى ئىسا) اﷲ نىڭ ئوغلىدۇر» دېدى، بۇ، ئۇلارنىڭ ئاغزىدىكى (دەلىلسىز) سۆزىدۇر، (ئۇلارنىڭ سۆزلىرى) ئىلگىرىكى كاپىرلارنىڭ (يەنى مۇشرىكلارنىڭ: «پەرىشتىلەر اﷲ نىڭ قىزلىرىدۇر» دېگەن) سۆزلىرىگە ئوخشايدۇ. اﷲ ئۇلارغا لەنەت قىلسۇنكى، (اﷲ نىڭ بالىسى يوقلۇقىغا روشەن دەلىل تۇرسا، ھەقىقەتتىن باتىلغا بۇرۇلۇپ) ئۇلار قانداقمۇ (اﷲ نىڭ بالىسى بار دەپ) اﷲ قا يالغان چاپلايدۇ
يەھۇدى ناسارالارنىڭ ھەممىسى مۇشرىكلاردۇر. چۈنكى يەھۇدىلار ئۇزەير ئاللاھنىڭ ئوغلى دەپ دەۋا قىلىپ ئاللاھقا شېرىك كەلتۈردى. ناسارالار ئىيسا ئاللاھنىڭ ئوغلى دەپ دەۋا قىلىپ ئاللاھقا شېرىك كەلتۈردى. ئۇلار ئاللاھ ھەققىدە دېگەن بۇ تۇقۇلما سۆزلىرىگە ھېچقانداق دەلىل كەلتۈرمەستىن ئېغىزىدىلا دېدى. ئۇلار بۇ سۆزلىرى بىلەن ئۆزلىرىدىن ئىلگىرى «پەرىشتىلەر ئاللاھنىڭ قىزلىرىدۇر» دېگەن مۇشرىكلار بىلەن ئوخشاشتۇر. ئاللاھ بۈيۈكتۇر ۋە ئۇنىڭدىن پاكتۇر. ئاللاھ ئۇلارنى ھالاك قىلدى. ئۇلار قانداق بولۇپ ئېنىق ھەقىقەتتىن باتىلغا بۇرۇلۇپ كېتىدۇ؟
Commentary: Al-Mukhtasar in Interpreting the Noble Qur'an by Tafsir Center for Quranic Studies. Qur'an text and translation via AlQuran Cloud.
