8. Al-Anfaal

{چەند دیمەنێكی تری غەزای بەدر}

[ إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا ] ئه‌ی باوه‌ڕداران له‌ غه‌زای به‌دردا ئێوه‌ له‌ نزیكترین شوێنی دۆڵه‌كه‌دا بوون له‌ لاى مه‌دینه‌ [ وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى ] وه‌ كافرانیش له‌وپه‌ڕی لایه‌كه‌ی تره‌وه‌ بوون له‌لای مه‌ككه‌وه‌ [ وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ ] وه‌ كاروانه‌كه‌ی (ئه‌بو سوفیان)یش كه‌ ڕۆیشت له‌لای خواره‌وه‌تان بوو [ وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ ] ئه‌گه‌ر پێشتر وه‌عدێكتان هه‌بوایه‌ له‌گه‌ڵ موشریكان به‌یه‌ك بگه‌ن له‌م شوێنه‌دا [ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ ] ئه‌وه‌ ئێوه‌ دوا ئه‌كه‌وتن له‌ به‌ڵێنه‌كه‌دا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌تانووت شوێنه‌كه‌مان خراپه‌و ژماره‌مان كه‌مه‌و ژماره‌ى ئه‌وان زۆره‌ وه‌ تێكئه‌شكێین [ وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ كۆی كردنه‌وه‌ له‌م شوێنه‌ له‌گه‌ڵیاندا تا بڕیار بدات له‌سه‌ر كارێك كه‌ بڕیاری له‌سه‌ر دابوو ئه‌بوایه‌ هه‌ر ئه‌و رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌یه‌ له‌گه‌ڵ كافراندا ببوایه‌و موسڵمانان سه‌ركه‌وتنایاو كافران تێكبشكانایا [ لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ ] تا هه‌ر كه‌سێك ئه‌مرێ و تیا ئه‌چێ یان كوفر ده‌كات له‌سه‌ر به‌ڵگه‌ و چاوڕۆشنى بمرێ یان كوفر بكات و گومانى نه‌مێنێت [ وَيَحْيَى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ ئه‌ژێت یان ئیمان دێنێت له‌سه‌ر به‌ڵگه‌و چاوڕۆشنی بژێ یان ئیمان بێنێت و گومانى نه‌مێنێت [ وَإِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ (٤٢) ] وه‌ به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌.

[ إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلًا ] ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - خوای گه‌وره‌ كافرانت له‌ خه‌ودا نیشان ئه‌دات به‌كه‌می، پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - خه‌وی پێوه‌ بینین له‌ خه‌وا خوای گه‌وره‌ به‌كه‌می نیشانی دان وه‌ بۆ صه‌حابه‌ی گێڕایه‌وه‌ تا وره‌یان به‌رز بێته‌وه‌و دامه‌زراو بن [ وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر له‌ خه‌ودا به‌زۆری نیشانی بدایتایه‌ ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - [ لَفَشِلْتُمْ ] ئه‌و كاته‌ له‌وانه‌یه‌ فه‌شه‌لتان بهێنایه‌و بترسانایه‌ له‌ رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌یان [ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ ] وه‌ له‌وانه‌یه‌ كێشه‌ بكه‌وتایه‌ته‌ نێوانتان ئایا رووبه‌ڕوویان ببینه‌وه‌ یان نا [ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ پاراستنی له‌وه‌ی فه‌شه‌ل بێنن و تێكبشكێن و به‌كه‌مى نیشانى دان [ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٤٣) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و دڵه‌ی كه‌ له‌ناو سینگدایه‌ وه‌ چی له‌ناو دڵدا هه‌یه.

[ وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا ] وه‌ كاتێك كه‌ رووبه‌ڕووی یه‌ك بوونه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وانی له‌پێش چاوتان به‌كه‌می نیشاندان بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ست به‌لاوازی نه‌كه‌ن و وره‌تان به‌رز بێت [ وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ ] وه‌ ئێوه‌شی له‌به‌ر چاو ئه‌وان به‌كه‌می نیشان دا به‌ڵام دواتر كه‌ گه‌یشتن به‌یه‌ك خوای گه‌وره‌ موسڵمانانی له‌پێش چاو ئه‌وان زۆر كرد تا وره‌ی كافران بڕوخێنێ، وه‌ هه‌زار مه‌لائیكه‌تى بۆ دابه‌زاندن [ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا ] تا خوای گه‌وره‌ كارێك بكات و بڕیارێك بدات كه‌ پێشتر بڕیاری له‌سه‌رداوه‌ كه‌ ئه‌بێ رووبه‌ڕووی یه‌كتری ببنه‌وه‌ [ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ (٤٤) ] وه‌ هه‌موو كاره‌كان ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه.

[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر رووبه‌ڕووی هه‌ر كۆمه‌ڵێك له‌ موشریكان بوونه‌وه‌ ئه‌وا جێگیرو دامه‌زراو بن و ڕاناكه‌ن [ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٤٥) ] وه‌ زۆر زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هۆكارێكه‌ بۆ دامه‌زراوی به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتووتان بكات (له‌كاتى جه‌نگ و ترس و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى كافران خواى گه‌وره‌ فه‌رمان ده‌كات به‌ زیكر كردنى زۆر ئه‌ى ئه‌گه‌ر له‌ كاتى ئارامى و ئاسایش و شێنه‌یى بێت ئه‌وه‌ زیاتر).

{كێشەو دووبەرەكی هۆكاری تێكشكانە}

[ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلى الله عليه وسلم - (چونكه‌ سه‌رپێچى خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - هۆكاره‌ بۆ سه‌رنه‌كه‌وتن و تێكشكان له‌ به‌رامبه‌ر دوژمنان) [ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ ] وه‌ كێشه‌و ناكۆكى له‌ نێوانتاندا نه‌بێت، چونكه‌ ئه‌بێته‌ هۆی فه‌شه‌ل و دۆڕاندنتان وه‌ هێزو قوه‌ت و سه‌ركه‌وتنتان ئه‌ڕوات و نامێنێت [ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ (٤٦) ] وه‌ ئارام بگرن به‌راستى خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ ئارامگراندایه‌و پشتیوانیان ئه‌كات و سه‌ریان ئه‌خات و یارمه‌تیان ئه‌دات.

[ وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَرِئَاءَ النَّاسِ ] وه‌ ئێوه‌ وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ مه‌بن كه‌ له‌ ماڵی خۆیان ده‌رچوون به‌فه‌خرو شانازی كردن و خۆبه‌گه‌وره‌زانینه‌وه‌ وه‌ بۆ ڕووبینی و ڕیای خه‌ڵكى ده‌رچوون، كه‌ مه‌به‌ست پێی قوڕه‌یش بوو كاتێك كه‌ له‌ غه‌زای به‌درا ده‌رچوون بۆ ئه‌وه‌ی كاروانه‌كه‌یان بپارێزن هه‌رچه‌نده‌ زانیشیان كه‌ كاروانه‌كه‌یان گه‌یشتۆته‌وه‌ مه‌دینه‌ وتیان: ئه‌بێ هه‌ر بڕۆینه‌ به‌درو لابده‌ین وه‌ ئافره‌تیان له‌گه‌ڵدا بوو تا گۆرانیمان بۆ بڵێن وه‌ مۆسیقامان بۆ لێ بده‌ن له‌وێ مه‌ی بخۆینه‌وه‌و حوشتر سه‌رببڕین ئه‌و كاته‌ ئه‌گه‌ڕێینه‌وه‌ تا عه‌ره‌ب بزانێ كه‌ ئێمه‌ ئاوا ڕۆیشتووینه‌ته‌ ئه‌وێ تا باسمان بكه‌ن و لێمان بترسێن [ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌وان ڕێگریان ئه‌كرد له‌ بڵاو بوونه‌وه‌ی دینی خوای گه‌وره‌ له‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكى موسڵمان بێت [ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ (٤٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری فراوانی هه‌یه‌و زانیاری خوای گه‌وره‌ ده‌وری هه‌موو دروستكراوه‌كانی داوه‌.

[ وَإِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ شه‌یتان كرده‌وه‌كانی بۆ ڕازاندنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ بڕۆن كوشتاری موسڵمانان بكه‌ن وه‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی (سوراقه‌ى كوڕى مالیك) هاته‌ ناویان [ وَقَالَ لَا غَالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ ] وتی: ئه‌مڕۆ هیچ كه‌سێك نیه‌ بتوانێت زاڵ بێت به‌سه‌ر ئێوه‌دا [ وَإِنِّي جَارٌ لَكُمْ ] وه‌ من دراوسێی ئێوه‌م، واته‌: په‌ناتان ئه‌ده‌م وه‌ به‌رگریتان لێ ئه‌كه‌م و ئه‌تانپارێزم له‌ دوژمنه‌كه‌تان [ فَلَمَّا تَرَاءَتِ الْفِئَتَانِ ] وه‌ كاتێك كه‌ هه‌ردوو كۆمه‌ڵه‌كه‌ موسڵمانان و موشریكان بۆ یه‌ك ده‌ركه‌وتن [ نَكَصَ عَلَى عَقِبَيْهِ ] شه‌یتان پاشگه‌ز بوه‌وه‌و پشتاو پشت گه‌ڕایه‌وه‌ [ وَقَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ إِنِّي أَرَى مَا لَا تَرَوْنَ ] وه‌ وتی: من به‌ریم له‌ ئێوه‌ به‌ڕائه‌تی له‌ كافران كردو وتی: ئه‌وه‌ی كه‌ من ئه‌یبینم ئێوه‌ نایبینن، كاتێك نیشانه‌كانی سه‌ركه‌وتنی بینی بۆ موسڵمانان، وه‌ كاتێك كه‌ جبریلی بینی له‌گه‌ڵ مه‌لائیكه‌تدا [ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ ] وه‌ وتى: من له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێم نه‌وه‌كو له‌لایه‌ن مه‌لائیكه‌ته‌وه‌ تووشی شتێكم بكات [ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٤٨) ] وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌خته‌.

إِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ] كاتێك كه‌ مونافیقان ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان ئاشكرا كردبوو كوفریان شاردبۆوه‌ وه‌ ئه‌وانه‌یشى كه‌ نه‌خۆشی گومان له‌ دڵیاندا بوو مونافیق نه‌بوون به‌ڵام تازه‌ موسڵمان ببوون هێشتا گومانیان هه‌بوو له‌ مه‌ككه‌ بوون و له‌گه‌ڵ كافران ده‌رچوون كه‌ بینیان موسڵمانان كه‌من ئه‌یانووت: [ غَرَّ هَؤُلَاءِ دِينُهُمْ ] موسڵمانان دینه‌كه‌یان مه‌غروری كردوون و له‌خۆیان بایی بوون [ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٤٩) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وه‌ هه‌ر كه‌سێك پشت به‌خوای گه‌وره‌ ببه‌ستێت و كاره‌كانی به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێرێت ئه‌وا سه‌ری ئه‌خات و زه‌لیلی ناكات، چونكه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاڵ و باڵاده‌ست و به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌.

[ وَلَوْ تَرَى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - كاتێك ببینی كه‌ مه‌لائیكه‌ت گیانی كافران ئه‌كێشێ له‌ جه‌نگی به‌در كه‌ ئه‌یانكوژن له‌ ده‌موچاو و سمتیان ئه‌ده‌ن، كه‌ كافران له‌ غه‌زاى به‌در روویان له‌ موسڵمانان بكردایا فریشته‌ به‌ شمشێر له‌ روویان ده‌دان، وه‌ ئه‌گه‌ر پشتیان هه‌ڵكردایا له‌ دوایانه‌وه‌ لێیان ده‌دان، یاخود فریشته‌ی گیانكێشان (ملك الموت) ببینی كه‌ گیانى كافران ئه‌كێشێت به‌ گشتى ئه‌وا دیمه‌نێكی زۆر گه‌وره‌و سه‌رسوڕهێنه‌رو ترسناك ئه‌بینی كاتێك كه‌ ڕوحی كافران ئه‌كێشن وه‌ له‌و كاته‌دا له‌ ده‌موچاو و دواوه‌یان ده‌ده‌ن، وه‌ پێیان ئه‌ڵێن: [ وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ (٥٠) ] بچێژن سزایه‌كی سووتێنه‌ر كه‌ ئه‌یانخه‌نه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌.