سُورَةُ النَّحۡلِ
Reading Al-Mukhtasar in Interpreting the Noble Qur'an by Tafsir Center for Quranic Studies
Ayahs 121–128 of 128
شَاكِرًۭا لِّأَنْعُمِهِ ۚ ٱجْتَبَىٰهُ وَهَدَىٰهُ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ
Унинг неъматларига шукр қилгувчи эди. У зот уни танлаб олди ва сиротул мустақиймга ҳидоят қилди.
Аллоҳ ато этган неъматларга шукр қиларди. Аллоҳ уни пайғамбарликка танлаб олди ва энг тўғри Ислом йўлига ҳидоят қилди.
وَءَاتَيْنَٰهُ فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةًۭ ۖ وَإِنَّهُۥ فِى ٱلْءَاخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ
Унга бу дунёда яхши (ҳаёт) бердик. Охиратда эса, у, албатта, солиҳлардандир.
Унга шу дунёда ҳам пайғамбарликни, обрў-эътиборни ва солиҳ фарзандни ато этдик. У охиратда ҳам Аллоҳ тайёрлаб қўйган жаннатдаги олий мартабаларга мушарраф бўладиган солиҳлардандир.
ثُمَّ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ أَنِ ٱتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرَٰهِيمَ حَنِيفًۭا ۖ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ
Сўнгра сенга: «Иброҳимнинг ҳаққа мойил миллатига эргаш. У мушриклардан бўлмаган эди», деб ваҳий қилдик.
Эй Пайғамбар, кейин сизга шундай ваҳий қилдик: "Тавҳид, мушриклардан юз ўгириш, Аллоҳга даъват қилиш, У Зотнинг шариатига амал қилиш, бошқа динлардан юз ўгириб, фақат Ислом динига бўйсуниш борасида Иброҳимнинг динига эргашинг. У ҳеч қачон мушриклардан бўлмаган, у ҳар доим Аллоҳга тавҳид узра ибодат қилган".
إِنَّمَا جُعِلَ ٱلسَّبْتُ عَلَى ٱلَّذِينَ ٱخْتَلَفُوا۟ فِيهِ ۚ وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ فِيمَا كَانُوا۟ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
Шанба фақат у тўғрисида ихтилоф қилганлар зиммасига юкланди, холос. Албатта, Роббинг қиёмат кунида улар орасида ихтилоф қилган нарсалари ҳақида ҳукм чиқарур. (Яҳудийларга фарз қилинган шанба кунини улуғлаш ҳам Иброҳимнинг (а. с.) миллатларида йўқ нарса. Аллоҳ яҳудийлар ихтилоф қилганлари учун жазо сифатида жорий этгандир. )
Шанбани улуғлаш у ҳақда ихтилоф қилган яҳудийларга фарз қилинган. Олдин Жума куни ибодат қилишга буюрилгандилар. Буйруқни бажармай, йўлдан озганларидан кейин шанба куни ҳамма ишларини ташлаб, фақат ибодат билангина банд бўлишлари лозим бўлган. Эй Пайғамбар, албатта, Парвардигорингиз Қиёмат куни ўша ихтилоф қилганлар орасида ҳукм қилади ва ҳар бирига ўзининг муносиб жазо ёки мукофотини беради.
ٱدْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِٱلْحِكْمَةِ وَٱلْمَوْعِظَةِ ٱلْحَسَنَةِ ۖ وَجَٰدِلْهُم بِٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ ۚ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِۦ ۖ وَهُوَ أَعْلَمُ بِٱلْمُهْتَدِينَ
Роббингнинг йўлига ҳикмат ва яхши мавъиза ила даъват қил. Ва улар ила гўзал услубда мунозара қил. Албатта, Роббинг Ўз йўлидан адашганларни ўта билгувчи ва ҳидоят топгувчиларни ҳам ўта билгувчидир. (Аввало, даъват «Аллоҳнинг йўлига» бўлмоғи керак. Баъзи шахсларга, гуруҳларга эмас, холис Аллоҳнинг йўлига бўлиши керак. Иккинчидан, даъват ҳикмат билан амалга оширилиши керак. Бунда даъват қилинаётганларнинг ижтимоий, маданий савиясини эътиборга олиб, оғир келмайдиган йўсинда даъват қилиш лозим. Учинчидан, даъват яхши мавъиза орқали йўлга қўйилмоғи керак. Кишиларни қизиқтириш учун чиройли гапларни топиб гапириш зарур. Уларни нафратлантирмаслик лозим. Тўртинчидан, кишилар билан «гўзал услубда мунозара қилиш» керак. Аллоҳнинг йўлига даъват, аввало, фикрий ҳаракатдир. Фикрий ҳаракат бор жойда мунозара бўлиши турган гап. Ислом даъватчиси мунозарани ғоятда гўзал услубда олиб бориши керак. У рақиби билан талашиб, тортишиб, бақир-чақир, уруш-жанжал этмасдан, унинг табъига йўл топиб, унга қаноат ҳосил қилдириб, ўзи сезмаган ҳолда Исломга мойил бўлиб қоладиган усталик билан мунозара олиб бориши лозим. Бешинчидан, даъватчи ўз вазифаси даъват қилиш эканини, ҳидоят ва залолат Аллоҳга боғлиқлигини ҳеч қачон унутмаслиги керак.)
Эй Пайғамбар, Ислом динига ўзингиз ва мўминлар одамларнинг аҳволига, тушунишига, бўйсунишига қараб, ҳикмат билан ҳамда қизиқтириш ва огоҳлантириш услубидаги чиройли насиҳат ила даъват этинглар. Улар билан энг гўзал тарзда фикрий мужодала қилинглар. Одамларни йўлга солиш сизнинг вазифангиз эмас. Сизнинг вазифангиз етказиб қўйиш, холос. Албатта, Парвардигорингиз Ислом динидан адашганни ҳам билгувчироқ, ҳидоят топиб, мусулмон бўлганларни ҳам билгувчироқ Зотдир. Шундай экан, сиз ўзингизни қийнаманг.
وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا۟ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِۦ ۖ وَلَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌۭ لِّلصَّٰبِرِينَ
Агар иқоб қиладиган бўлсангиз, ўзингизга қилинган иқобга ўхшаш иқоб қилинг. Агар сабр қилсангиз, албатта, у сабр қилгувчилар учун хайрлидир. (Ўрни келганда сабр қилиб ўч олмаслик ҳам, хайр бўлиб, Ислом даъватига фойда келтириши мумкин.)
Душманингизни жазоламоқчи бўлсангиз, у сизга қанча зарар етказган бўлса, ўшанча жазолангиз. Ундан ошириб юбормангиз. Жазолашга қодир бўла туриб, жазоламасдан сабр қилсангиз, шу иш сабр қилгувчилар учун яхшироқдир.
وَٱصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِٱللَّهِ ۚ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُ فِى ضَيْقٍۢ مِّمَّا يَمْكُرُونَ
Сабр қил, сенинг сабринг фақат Аллоҳ ила бўлур. Улар(ҳоли)га хафа бўлма. Улар қилаётган макрдан сиқилма.
Эй Пайғамбар, улар тарафидан етаётган озорларга сабр қилинг. Сизга сабр учун тавфиқни фақат Аллоҳ беради. Кофирлар сиздан юз ўгириб кетаётганига хафа бўлманг. Улар қилаётган макру ҳийлалардан сиқилманг.
إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوا۟ وَّٱلَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ
Албатта, Аллоҳ тақво қилганлар ва гўзал ишлар қилганлар биландир.
Аллоҳ гуноҳларни тарк этиш ила тақво қиладиган ва тоатларини энг мукаммал тарзда адо этадиган зотлар билан биргадир. Уларни қўллаб, мадад бериб туради.
Commentary: Al-Mukhtasar in Interpreting the Noble Qur'an by Tafsir Center for Quranic Studies. Qur'an text and translation via AlQuran Cloud.
