14. Ibrahim

سووره‌تی (ئيبراهيم - صلی الله علیه وسلم -)

سووره‌تێكى مه‌ككيیه‌و (٥٢) ئایه‌ته‌

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

[ الر ] سه‌باره‌ت به‌و پیتانه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزه‌وه‌ هاتوون له‌ سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسمان كرد [ كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كتابێكه‌ بۆ تۆمان دابه‌زاندووه‌ [ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ (١) ] تا به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ خه‌ڵكی له‌ تاریكیه‌كانی كوفرو شیرك و نه‌زانی و گومڕایی ده‌ربكه‌ی بۆ ڕووناكی ئیمان و ئیسلام و هیدایه‌ت و زانیاری به‌ ئیزنی په‌روه‌ردگاریان بۆ ڕێگای خوای گه‌وره‌ى زۆر به‌ده‌سه‌ڵاتى سوپاسكراوه‌.

[ اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] الله ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ [ وَوَيْلٌ لِلْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ شَدِيدٍ (٢) ] وه‌ سزاو تیاچوون بۆ كافران له‌ سزای سه‌ختی خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ بۆی داناون، یاخود وه‌یل دۆڵێكه‌ له‌ دۆزه‌خ.

[ الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ ] ئه‌و كافرانه‌ى كه‌ ژیانی دونیای كه‌م و فه‌وتاویان له‌لا خۆشه‌ویسته‌و هه‌ڵیئه‌بژێرن به‌سه‌ر ژیانی دواڕۆژدا كه‌ هه‌میشه‌یی و نه‌بڕاوه‌یه‌ [ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ ڕێگری خه‌ڵكی ئه‌كه‌ن له‌ دینی خوای گه‌وره‌ [ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا ] وه‌ ئه‌یانه‌وێ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ گێڕو خوار بكه‌ن بۆ مه‌به‌ست و مه‌رامی خۆیان [ أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ (٣) ] ئا ئه‌مانه‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر دووردان.

{ پێغەمبەران بە زمانی قەومەكانیان نێردراون}

[ وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ ] وه‌ ئێمه‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێكمان نه‌ناردووه‌ ئیلا به‌ زمانی قه‌ومه‌كه‌ی خۆی نه‌بێ بۆ ئه‌وه‌ی لێی تێ بگه‌ن تا دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یان بۆ ڕوون بكه‌نه‌وه‌ [ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ به‌ ویستى خۆى هه‌ر كه‌سێك گومڕا ئه‌كات كه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بێت، وه‌ به‌ ویستى خۆى هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت بێت و رێگاى هیدایه‌ت بگرێت [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌.

[ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا ] به‌ دڵنیایی ئێمه‌ موسامان - صلی الله علیه وسلم - ناردو نۆ موعجیزه‌مان پێ به‌خشی [ أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ] كه‌ به‌نی ئیسرائیلى قه‌ومت ده‌ربكه‌ له‌ تاریكیه‌كانی كوفرو شیرك و نه‌زانی بۆ ڕووناكی ئیمان و ئیسلام و هیدایه‌ت [ وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ ] وه‌ سزاكانی خوای گه‌وره‌یان یاد بخه‌ره‌وه‌ كه‌ به‌سه‌ر قه‌ومه‌كانی تری وه‌كو نوح و عادو ثهمود دا هێناوێتی، یاخود نیعمه‌ته‌كانى خواى گه‌وره‌یان یاد بخه‌ره‌وه‌ كه‌ له‌ زوڵم و سته‌م و چه‌وسانه‌وه‌ى فیرعه‌ون رزگارى كردن و ده‌ریاكه‌ى بۆ له‌ت كردن و به‌ هه‌ور سێبه‌رى بۆ كردن و گه‌زۆو سوێسكه‌ى بۆ دابه‌زاندن وه‌ چه‌نده‌ها نیعمه‌تى تر [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ (٥) ] به‌ دڵنیایی ئه‌م یادخستنه‌وانه‌ نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و گه‌وره‌یی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بۆ هه‌موو كه‌سێك كه‌ زۆر ئارامگر بێ له‌كاتى ناخۆشى، وه‌ زۆر شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكات له‌سه‌ر نازو نیعمه‌ته‌كانی.

[ وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ] وه‌ كاتێك موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌ قه‌ومه‌كه‌ی خۆی فه‌رموو ئێوه‌ یادی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ له‌سه‌رتان [ إِذْ أَنْجَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ ] كاتێك كه‌ ڕزگارى كردن له‌ فیرعه‌ون و داروده‌سته‌كه‌ی و ئه‌وانی غه‌رق كرد له‌ناو ئاوه‌كه‌ [ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ ] كه‌ ئه‌وان سه‌ختترین سزایان پێتان ئه‌چه‌شت وه‌ ئێوه‌یان كردبوو به‌ كۆیله‌و كاری سه‌ختیان پێ ئه‌كردن [ وَيُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ ] وه‌ كوڕانتانیان سه‌رئه‌بڕی [ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ ] وه‌ئافره‌تانیشیان ئه‌هێشته‌وه‌ بۆ خزمه‌تكردن و سووكایه‌تی پێ كردن [ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ (٦) ] وه‌له‌م شتانه‌شدا تاقیكردنه‌وه‌یه‌كى گه‌وره‌ هه‌یه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ كه‌ تاقیتان ئه‌كاته‌وه‌.

[ وَقَالَ مُوسَى إِنْ تَكْفُرُوا أَنْتُمْ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ] وه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌گه‌ر ئێوه‌و هه‌رچی خه‌ڵكی سه‌ر ڕووی زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووتان كوفر بكه‌ن به‌ خوای گه‌وره‌ [ فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ حَمِيدٌ (٨) ] ئه‌وا به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ پێویسته‌و پێویستی به‌ سوپاس كردنى ئێوه‌ نیه‌، وه‌ سوپاسكراوه‌ له‌ زه‌وى و ئاسمانداو هه‌موو دروستكراوه‌كان سوپاسگوزاری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن.

{گفتوگۆی نێوان پێغەمبەران‌و قەومەكانیان}

[ أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ ] ئایا هه‌واڵی ئوممه‌تانی پێش خۆتانتان بۆ نه‌هاتووه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ چی به‌سه‌ریان هێناوه‌ [ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَالَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ ] وه‌كو قه‌ومه‌كانی نوح و عادو ثهمودو ئه‌وانه‌ی دوای ئه‌وانیش كه‌ ژماره‌یان خوا نه‌بێ كه‌سی تر نایزانێ وه‌ زانیاریان ته‌نها خوای گه‌وره‌ خۆی ئه‌یزانێ [ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراوه‌ هاتن بۆ لایان [ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْوَاهِهِمْ ] به‌ڵام ئه‌وان ده‌ستیان كرده‌ ناو ده‌می خۆیان و ئه‌یانگه‌ست وه‌كو ڕق لێبوون و تووڕه‌ بوون له‌و دینه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ران هێناویانه‌، یاخود ده‌ستیان ده‌خسته‌ سه‌ر ده‌میان وه‌كو به‌ درۆزانینى پێغه‌مبه‌ران، وه‌ ئاماژه‌ بووه‌ بۆ بێده‌نگ بوون و وه‌ڵام نه‌دانه‌وه‌ى پێغه‌مبه‌ران، یاخود به‌ده‌ستیان ئاماژه‌یان بۆ ده‌می پێغه‌مبه‌ران ده‌كرد كه‌ بێده‌نگ بن له‌ بانگه‌واز كردنمان و قسه‌ی پێغه‌مبه‌رانیان ڕه‌ت ئه‌كرده‌وه‌ [ وَقَالُوا إِنَّا كَفَرْنَا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ ] وه‌ پێیان وتن: ئێمه‌ كافرین به‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ی پێ نێردراون له‌ ئیمان و یه‌كخواپه‌رستى [ وَإِنَّا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَنَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ (٩) ] وه‌ ئێمه‌ گومانمان هه‌یه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ بانگمان ئه‌كه‌ن بۆ لای له‌ یه‌كخواپه‌رستی وه‌ دوودڵین لێى.

[ قَالَتْ رُسُلُهُمْ أَفِي اللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] پێغه‌مبه‌رانیان پێیان وتن: ئایا دوودڵى و گومان هه‌یه‌ له‌ خوای گه‌وره‌دا كه‌ به‌دیهێنه‌رو دروستكاری ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كانه‌ [ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ ] كه‌ بانگتان ئه‌كات بۆ ئیمان هێنان پێی وه‌ بۆ یه‌كخواپه‌رستى خوای گه‌وره‌ تا به‌هۆیه‌وه‌ له‌ تاوانه‌كانتان خۆش بێت [ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] وه‌ دواتان بخات تا كاتێكی دیاریكراو، واته‌: سزاتان نه‌دات وه‌ له‌ناوتان نه‌بات تا خۆتان كاتی مردنتان دێت [ قَالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا ] ئه‌مانیش وتیان: ئێوه‌ هیچ شتێك نین ته‌نها مرۆڤێكن وه‌كو ئێمه‌و فریشته‌ نین و ئه‌خۆن و ئه‌خۆنه‌وه‌ [ تُرِيدُونَ أَنْ تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا ] ئێوه‌ ئه‌تانه‌وێ ڕێگریمان بكه‌ن له‌و په‌رستراوانه‌ی كه‌ باوك و باپیرانمان ئه‌یانپه‌رست [ فَأْتُونَا بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ (١٠) ] ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن به‌ڵگه‌و موعجیزه‌یه‌كی ئاشكرامان بۆ بێنن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ بانگمان ئه‌كه‌ن بۆی.