12. Yusuf

[ قَالُوا سَنُرَاوِدُ عَنْهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لَفَاعِلُونَ (٦١) ] وتیان: هه‌وڵ ئه‌ده‌ین و كۆشش ئه‌كه‌ین تا باوكی ڕێگه‌مان بدات له‌گه‌ڵ خۆماندا بیهێنین، یاخود فێڵێكی بۆ ئه‌دۆزینه‌وه‌ تا ڕازی بكه‌ین له‌گه‌ڵ خۆماندا بیهێنین، وه‌ ئێمه‌ش هه‌وڵ ئه‌ده‌ین و كه‌مته‌رخه‌می ناكه‌ین تا له‌گه‌ڵ خۆماندا بیهێنین.

[ وَقَالَ لِفِتْيَانِهِ اجْعَلُوا بِضَاعَتَهُمْ فِي رِحَالِهِمْ ] یوسف - صلی الله علیه وسلم - به‌ گه‌نجه‌ خزمه‌تكاره‌كانى وت ئه‌و خواردن و شتانه‌ی كه‌ هێناویانه‌ بیخه‌نه‌وه‌ ناو باره‌كه‌یان و پێیان بده‌نه‌وه‌ [ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَا إِذَا انْقَلَبُوا إِلَى أَهْلِهِمْ ] به‌ڵكو بیناسنه‌وه‌ كاتێك گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لای كه‌سوكاریان [ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (٦٢) ] به‌ڵكو جارێكی تر بێنه‌وه‌ كه‌ بزانن خواردنه‌كه‌یان به‌بێ به‌رامبه‌ر پێ دراوه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ خۆیان هێنابوویان پێیان دراوه‌ته‌وه‌و گه‌ڕێندراوه‌ته‌وه‌ بۆیان (نه‌وه‌كو شتومه‌كى تریان نه‌بێت بیهێننه‌وه‌ بۆ كڕینى خواردنى تر، وه‌ پێى ناخۆش بوو پاره‌ له‌ باوكى و براكانى وه‌ربگرێت).

[ قَالَ هَلْ آمَنُكُمْ عَلَيْهِ ] یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئایا ئه‌مین بم له‌ ئێوه‌ كه‌ ئه‌یپارێزن [ إِلَّا كَمَا أَمِنْتُكُمْ عَلَى أَخِيهِ مِنْ قَبْلُ ] هه‌روه‌كو چۆن پێشتریش ئه‌مین بووم له‌ ئێوه‌ له‌سه‌ر یوسفى برای به‌ڵام له‌ناوتان برد [ فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (٦٤) ] خوای گه‌وره‌ باشترین پارێزه‌ره‌، وه‌ له‌ هه‌موو به‌ڕه‌حم و سۆزه‌كان به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییتره‌و به‌زه‌یى به‌ لاوازى و پیریمدا دێته‌وه‌.

[ وَلَمَّا فَتَحُوا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ ] دواتر كه‌ شتومه‌كه‌كانیان كرده‌وه‌ بینیان ئه‌و شتانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ خۆیان بردوویانه‌ بۆ ئه‌وێ خواردنی پێ بكڕن هه‌مووی گه‌ڕێندراوه‌ته‌وه‌ بۆیان [ قَالُوا يَا أَبَانَا مَا نَبْغِي هَذِهِ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا ] وتیان: ئه‌ی باوكه‌ ئێمه‌ چیمان له‌م وه‌زیره‌ ده‌وێت ئه‌وه‌تا شتومه‌كی خۆمانی بۆ گه‌ڕاندوینه‌ته‌وه‌ [ وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا ] ئه‌گه‌ر براكه‌مان له‌گه‌ڵمان بنێری خواردنی زیاتر دێنین، وه‌ براكه‌شمان ئه‌پارێزین [ وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ] وه‌ باری حوشترێك خواردن زیاتر له‌گه‌ڵ خۆماندا ئه‌هێنین [ ذَلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ (٦٥) ] ئه‌م زیاده‌یه‌یش بۆ پاشاكه‌ یان بۆ یوسف سووك و ئاسانه‌ به‌لایه‌وه‌ كه‌ بمانداتێ و لای قورس نیه‌.

[ قَالَ لَنْ أُرْسِلَهُ مَعَكُمْ حَتَّى تُؤْتُونِ مَوْثِقًا مِنَ اللَّهِ ] یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: كوڕه‌كه‌م له‌گه‌ڵتاندا نانێرم تا به‌ڵێنێكم نه‌ده‌نێ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌، واته‌: سوێند نه‌خۆن به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌یپارێزن [ لَتَأْتُنَّنِي بِهِ ] كه‌ بردتان له‌گه‌ڵ خۆتاندا كوڕه‌كه‌م بۆ بگه‌ڕێننه‌وه‌ [ إِلَّا أَنْ يُحَاطَ بِكُمْ ] ئیلا ئه‌گه‌ر هاتوو تووشی به‌ڵایه‌ك بوون وه‌ هه‌موتان تیاچوون ئه‌و كاته‌ ئه‌ویش له‌گه‌ڵتاندا تیا بچێ ده‌سه‌ڵاتتان نه‌بێ ئه‌وه‌ ئه‌بێته‌ عوزر بۆتان [ فَلَمَّا آتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ ] كاتێك كه‌ سوێندیان خوارد به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌یپارێزن و ئه‌هێننه‌وه‌ [ قَالَ اللَّهُ عَلَى مَا نَقُولُ وَكِيلٌ (٦٦) ] وتی: ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ ئه‌یڵێین خوای گه‌وره‌ چاودێره‌ به‌سه‌رمانه‌وه‌ هیچ شتێكی لێ ناشاردرێته‌وه‌ (یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - ناچار بوو له‌گه‌ڵیاندا بینێرێت بۆ ئه‌وه‌ى خواردن بێننه‌وه‌).

[ وَقَالَ يَا بَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ ] پاشان كه‌ ڕۆیشتن وتی: ئه‌ی كوڕی خۆم له‌ یه‌ك ڕێگایه‌كه‌وه‌ مه‌چنه‌ ناو میصره‌وه‌ ئه‌گه‌ر تووشی به‌ڵاو موسیبه‌ت بوون تا هه‌مووتان به‌یه‌كه‌وه‌ تووش نه‌بن، یاخود له‌ چاو ترساوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كوڕه‌كانی یه‌كجار جوان بوونه‌ نه‌وه‌كو ببن به‌ چاوه‌وه‌ [ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ ] به‌ڵكو له‌ چه‌ند ڕێگایه‌كی جیاوازه‌وه‌ بچنه‌ ژووره‌وه‌ [ وَمَا أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ] وه‌ كه‌ ڕێگاتان بۆ ئه‌كێشم ناتوانم هیچ زه‌ره‌رو زیانێكتان لێ بگه‌ڕێنمه‌وه‌ یان هیچ سوودێكتان پێ بگه‌یه‌نم و قه‌ده‌رو بڕیارى خواى گه‌وره‌ بگه‌ڕێنمه‌وه‌ [ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ] حوكم و بڕیارو هه‌ڵسوكه‌وت له‌م كه‌ونه‌دا هه‌ر هه‌مووی ته‌نها به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ (٦٧) ] منیش ته‌نها پشتم به‌ خوای گه‌وره‌ به‌ستووه‌و متمانه‌م به‌ خوای گه‌وره‌ هه‌یه‌، وه‌ ئه‌وانه‌یشى ته‌وه‌كول ده‌كه‌ن با ته‌نها ته‌وه‌كول بكه‌نه‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌و كاره‌كانیان ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێرن.

[ وَلَمَّا دَخَلُوا مِنْ حَيْثُ أَمَرَهُمْ أَبُوهُمْ ] وه‌ كاتێك چوونه‌ ناو میصره‌وه‌ به‌و شێوازه‌ی كه‌ باوكیان فه‌رمانی پێ كردن له‌ چه‌ند ڕێگاو ده‌رگایه‌كی جیاوازه‌وه‌ چوونه‌ ژووره‌وه‌ [ مَا كَانَ يُغْنِي عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ] ئه‌مه‌ نه‌یپاراستن و هیچ سوودێكی پێ نه‌گه‌یاندن له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی دانا بوون [ إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا ] ئه‌مه‌ ته‌نها ڕه‌حم و سۆزو خۆشه‌ویستى بوو له‌ دڵی یه‌عقوبدا - صلی الله علیه وسلم - بۆ مناڵه‌كانی ده‌ریبڕی [ وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٦٨) ] وه‌ یه‌عقوبیش - صلی الله علیه وسلم - خاوه‌نی زانیاری بووه‌ كه‌ خۆمان فێرمان كردووه‌ به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئه‌وه‌ی كه‌ یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - ئه‌یزانێ نایزانن.

[ وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ ] كاتێك كه‌ چوونه‌ ژووره‌وه‌ بۆ لای یوسف - صلی الله علیه وسلم - دوو دوو له‌ شوێنێكدا دای نان و براكه‌ی به‌ته‌نها مایه‌وه‌ چونكه‌ یانزه‌ كه‌س بوون [ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ ] باوه‌شی به‌ بنیامینى برایدا كرد [ قَالَ إِنِّي أَنَا أَخُوكَ ] خۆی پێ ناساندو وتى: من یوسفی براتم [ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٦٩) ] وه‌ خه‌فه‌ت مه‌خۆ و دڵته‌نگ مه‌به‌ به‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ له‌ ڕابردوودا به‌رامبه‌ر به‌ من كردوویانه‌ (پێى وت باسى ئه‌م شته‌ نه‌كات و بیشارێته‌وه‌و لاى خۆى ئه‌یهێلێته‌وه‌).

[ فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ] وه‌ كاتێك باری بۆ ئاماده‌ كردن و به‌ڕێ كه‌وتن به‌ بێ ئه‌وه‌ى هه‌ست بكه‌ن ئه‌و صاعه‌ی كه‌ خواردنه‌كه‌یان پێ ئه‌پێوا، یان خواردنه‌وه‌ى پێ ده‌خوارده‌وه‌ كه‌ له‌ زیو یان ئاڵتون بوو خستیه‌ ناو باری بنیامینی برایه‌وه‌ [ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ (٧٠) ] پاشان بانگبێژێك بانگی كرد ئه‌ی خه‌ڵكی كاروانه‌كه‌ به‌دڵنیایى ئێوه‌ دزن.