12. Yusuf

سووره‌تی (یوسف - صلی الله علیه وسلم - )

سووره‌تێكى مه‌ككيیه‌و (١١١) ئایه‌ته‌

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

[ الر ] سه‌باره‌ت به‌و پیتانه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزدا هاتوون له‌ سووره‌تی به‌قه‌ره‌دا باسمان كرد [ تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْمُبِينِ (١) ] ئه‌م ئایه‌تانه‌ی كه‌ له‌م سووره‌ته‌دا باسكراوه‌ ئایه‌تی قورئانی پیرۆزن كه‌ هه‌موو حوكم و ئیعجازه‌كانی به‌ئاشكراو به‌ ڕوونی تیادا باسكراوه‌.

[ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٢) ] ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان به‌ زمانی عه‌ره‌بی دابه‌زاندووه‌ به‌ڵكو لێی تێ بگه‌ن و فێرى ببن، چونكه‌ زمانى عه‌ره‌بى پاراوترین و فراوانترین و ده‌وڵه‌مه‌ندترین و روونترین و مانابه‌خشترین زمانه‌.

{بەسەرهاتی یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - لەگەڵ براكانی}

[ إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَا أَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي سَاجِدِينَ (٤) ] كاتێك یوسف - صلی الله علیه وسلم - به‌ باوكی فه‌رموو كه‌ یه‌عقوبی كوڕی ئیسحاقی كوڕی ئیبراهیم بوو (صه‌ڵات و سه‌لامی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر بێت): ئه‌ی باوكه‌ من یانزه‌ ئه‌ستێره‌م بینی له‌ خه‌ودا (كه‌ لێكدانه‌وه‌كه‌ی یانزه‌ براكه‌ی بوو)، وه‌ خۆرو مانگیشم بینی (كه‌ لێكدانه‌وه‌كه‌ی دایك و باوكی بوو) هه‌موویان كڕنوشی ڕێزو ئیحتیرامیان بۆ ئه‌بردم، كه‌ پاش چل ساڵ یاخود هه‌شتا ساڵ روویداوه‌.

[ قَالَ يَا بُنَيَّ لَا تَقْصُصْ رُؤْيَاكَ عَلَى إِخْوَتِكَ ] باوكی پێی فه‌رموو: ئه‌ی كوڕی خۆم ئه‌م خه‌وه‌ بۆ براكانت مه‌گێڕه‌وه‌ [ فَيَكِيدُوا لَكَ كَيْدًا ] نه‌وه‌كو ئه‌وانیش لێكدانه‌وه‌كه‌ی بزانن و دواتر له‌ حه‌سوودیدا نه‌خشه‌و پیلانت بۆ دابنێن و له‌ناوتبه‌رن (ئه‌گه‌ر نیعمه‌تێك له‌ ئارادا بوو بیشاره‌وه‌و ده‌ریمه‌خه‌ تا پێده‌گات و خۆى ده‌رده‌كه‌وێت تا كه‌س حه‌سودى پێنه‌بات و نه‌بێته‌ چاوه‌وه‌) [ إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ (٥) ] چونكه‌ به‌ڕاستی شه‌یتان دوژمنێكی ئاشكرای مرۆڤه‌و وایان لێ ده‌كات كه‌ حه‌سودى به‌یه‌كترى ببه‌ن و دژایه‌تی یه‌كتری بكه‌ن.

[ وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ ] وه‌به‌م شێوازه‌ په‌روه‌ردگار هه‌ڵتئه‌بژێرێ و ده‌تكات به‌ پێغه‌مبه‌ر [ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ ] وه‌ فێری لێكدانه‌وه‌ی خه‌وت ئه‌كات [ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَى آلِ يَعْقُوبَ ] وه‌ نیعمه‌تی خۆی ته‌واو ئه‌ڕژێنێ به‌سه‌رتدا به‌وه‌ی ئه‌تكات به‌ پێغه‌مبه‌ر، وه‌ موڵك و خێری دونیاو قیامه‌تت پێ ئه‌به‌خشێ، وه‌ نیعمه‌تی خۆی ته‌واو ده‌كات به‌سه‌ر ئالی یه‌عقوبدا [ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ ] وه‌كو پێشتریش نیعمه‌تی خۆی ته‌واو ڕژاند به‌سه‌ر ئیبراهیم و ئیسحاقدا به‌وه‌ی كه‌ كردیانی به‌ پێغه‌مبه‌ر، وه‌ ئیبراهیمی پاراست له‌ ئاگره‌كه‌ وه‌ كردی به‌ خه‌لیلی خۆی [ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٦) ] به‌راستى په‌روه‌ردگاری تۆ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌.

[ لَقَدْ كَانَ فِي يُوسُفَ وَإِخْوَتِهِ آيَاتٌ لِلسَّائِلِينَ (٧) ] به‌ڕاستی له‌ هه‌واڵی یوسف و براكانی نیشانه‌و په‌ندو ئامۆژگارى تێدا بوو بۆ ئه‌و جووله‌كانه‌ى كه‌ پرسیاریان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كرد.

{ماناكانى (ضلال) له‌ قورئاندا}

[ إِذْ قَالُوا لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَى أَبِينَا مِنَّا ] كاتێك كه‌ براكانی وتیان: یوسف و بنیامینى برای له‌لای باوكمان خۆشه‌ویسترن له‌ ئێمه‌، كه‌ یوسف و براكه‌ی برای دایك و باوكی بوونه‌، به‌ڵام براكانی تر ته‌نها برای باوكیى بوونه‌و له‌ باوكیانه‌وه‌ برایان بوونه‌و دایكیان جیا بووه‌ [ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ ] وه‌ ئێمه‌ش كۆمه‌ڵێكین وتراوه‌: (عُصْبَةٌ) له‌ یه‌كه‌وه‌ تا ده‌یه‌ [ إِنَّ أَبَانَا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٨) ] به‌راستى باوكمان حه‌قیقه‌تى شته‌كانى ون كردووه‌و لایداوه‌ لێى، مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ باوكمان گومڕا بووه‌ له‌ دین، چونكه‌ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌ بوایا كافر ده‌بوون، به‌ڵكو به‌ گومانى خۆیان باوكیان حه‌قیقه‌تى شته‌كان نازانێت و فه‌زڵى دوو كه‌سى داوه‌ به‌سه‌ر ده‌ كه‌سدا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى ده‌ كه‌سه‌كه‌ زیاتر به‌ سودن و ده‌توانن كاروباره‌كانى بۆ هه‌ڵسوڕێنن، (ضَلَال) له‌ قورئانى پیرۆزدا به‌ چه‌ند مانایه‌ك هاتووه‌: له‌وانه‌: یه‌كه‌م: ئه‌م مانایه‌ى كه‌ باسمان كرد، وه‌كو له‌م ئایه‌ته‌و ئایه‌تى (٩٥) ئه‌م سووره‌ته‌ هاتووه‌: {قَالُوا تَاللَّهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلالِكَ الْقَدِيمِ} وه‌ له‌ (سوره‌تى الضحى: ٧) {وَوَجَدَكَ ضَالاً فَهَدَى}، دووه‌م: وه‌ به‌ ماناى گومڕایى له‌ دین هاتووه‌، وه‌كو زۆربه‌ى ئایه‌ته‌كانى قورئان، وه‌كو (سوره‌تى فاتحه‌: ٧) {غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلا الضَّالِّينَ}، سێیه‌م: به‌ ماناى له‌ناوچون و ون بوون و دیار نه‌مان، وه‌كو (سووره‌تى السجدة: ١٠) {وَقَالُوا أَإِذَا ضَلَلْنَا فِي الأَرْضِ أَإِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ}. وه‌ (سووره‌تى الأعراف/٥٣) {وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ}.

{براكانی لە حەسودیدا پیلان بۆ كوشتنی یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - دادەڕێژن}

[ اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضًا ] وتیان: یوسف بكوژن یاخود له‌ زه‌وییه‌كدا فڕێى بده‌ن [ يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ ] ئه‌و كاته‌ ڕووی باوكمان تاك و ته‌نها بۆ ئێمه‌ ده‌بێت و ڕوو ئه‌كاته‌ ئێمه‌و ته‌نها ئێمه‌ی خۆش ئه‌وێت خۆشه‌ویستیه‌كی ته‌واو [ وَتَكُونُوا مِنْ بَعْدِهِ قَوْمًا صَالِحِينَ (٩) ] له‌ دوای كوشتنی یوسف یاخود له‌ دوای ئه‌و تاوانه‌ی كه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ین ئه‌و كاته‌ ئه‌بینه‌ كه‌سانێكی چاك له‌ گوێڕایه‌ڵی و عیباده‌ت و دینداریدا، یاخود ته‌وبه‌ ده‌كه‌ین.

[ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِي غَيَابَتِ الْجُبِّ ] یه‌كێك له‌و برایانه‌ وتی: یوسف مه‌كوژن به‌ڵكو فڕێی بده‌نه‌ قوڵایی بیره‌وه‌ تا له‌ چاو دیار نه‌مێنێ، بیره‌كه‌ له‌ (بیت المقدس) بووه‌ [ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ (١٠) ] دواتر هه‌ندێك له‌ ڕێبواره‌ گه‌ڕۆكه‌كان ئه‌یدۆزنه‌وه‌ و هه‌ڵیئه‌گرن بۆ خۆیان و له‌ ئێمه‌ى دورده‌خه‌نه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئه‌م كاره‌ ئه‌كه‌ن مه‌یكوژن ئاوای لێ بكه‌ن باشتره‌.