سُورَةُ يُونُسَ
Reading Al-Mukhtasar in Interpreting the Noble Qur'an by Tafsir Center for Quranic Studies
Ayahs 1–10 of 109
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
الٓر ۚ تِلْكَ ءَايَٰتُ ٱلْكِتَٰبِ ٱلْحَكِيمِ
Алиф. Лом. Ро. Булар ҳикматли китобнинг оятларидир.
Алиф. Лаам. Ро. Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг бошланишида айтиб ўтилди. Мана шу сурада тиловат қилинаётган оятлар Қуръоннинг пухта, мустаҳкам, ҳикмат ва ҳукмларни ўз ичига олган оятларидир.
أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا أَنْ أَوْحَيْنَآ إِلَىٰ رَجُلٍۢ مِّنْهُمْ أَنْ أَنذِرِ ٱلنَّاسَ وَبَشِّرِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِندَ رَبِّهِمْ ۗ قَالَ ٱلْكَٰفِرُونَ إِنَّ هَٰذَا لَسَٰحِرٌۭ مُّبِينٌ
Одамларга ўзларидан бўлган бир кишига ваҳий юбориб: «Одамларни огоҳлантир ва иймон келтирганларга Роббилари ҳузурида улар учун собитқадамлик борлигининг башоратини бер», деганимиз ажабланарли бўлдими? Кофирлар: «Албатта, бу очиқ-ойдин сеҳргардир», дедилар.
Одамларга ўзларининг орасидан бир кишига ваҳий юбориб: "Одамларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантиринг, иймон келтирганларга эса қилиб ўтган яхши амаллари эвазига Парвардигорлари ҳузурида чин бир мартаба борлигидан хушхабар беринг", деганимиз қизиқ туюлдими? Кофирлар: "Бу оятларни олиб келган одам аниқ сеҳргардир", дедилар.
إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ فِى سِتَّةِ أَيَّامٍۢ ثُمَّ ٱسْتَوَىٰ عَلَى ٱلْعَرْشِ ۖ يُدَبِّرُ ٱلْأَمْرَ ۖ مَا مِن شَفِيعٍ إِلَّا مِنۢ بَعْدِ إِذْنِهِۦ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ فَٱعْبُدُوهُ ۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
Албатта, Роббингиз осмонлару ерни олти кунда яратган, сўнг аршни эгаллаган Аллоҳдир. У ишнинг тадбирини қиладир. Унинг изнисиз ҳеч бир шафоатчи бўлмас. Ана ўша Аллоҳ Роббингиздир. Бас, Унга ибодат қилинглар. Эсламайсизларми?! (Аллоҳ таоло Ўзининг Робблик–тарбиякунандалик сифати ила осмонлару ерни олти кунда яратган. (Бу олти куннинг ҳақиқатини–кайфиятини Аллоҳнинг Ўзи билади. Аммо бизнинг тушунчамиздаги «кун» маъносида эмаслиги маълум. Чунки бизнинг тушунчамиздаги «кун» осмонлару ер яратилгандан сўнг ерга муносиб бўлган вақт билан чегараланади. Бу оятдаги «кун» эса, осмонлару ер яратилишидан олдинги замонга тегишли вақтни англатмоқда.)
Эй ажабланаётганлар, Аллоҳ шу қадар бепоён самовотни, шу қадар кенг ерни олти кунда яратиб, кейин Аршга кўтарилган. Қандай қилиб, шу қадар буюк Зотнинг сизларга орангиздаги бир кишини пайғамбар қилиб юборишидан ажабланасизлар? Ўзининг бепоён мулкида ёлғиз Унинг Ўзигина ҳукм қилади. Унинг ҳузурида Унинг изнисиз, розилигисиз ҳеч ким ҳеч кимни шафоат қила олмайди. Мана шундай сифатларга эга бўлган Аллоҳ Парвардигорингиздир. Шундай экан, холис Унгагина бандалик қилингиз. Унинг ягоналигига далолат қиладиган мана шу ҳужжатлардан, далиллардан ибрат олмайсизларми? Кимда заррача ибрат ола билиш қобилияти бўлса, У Зотга иймон келтиради.
إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًۭا ۖ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقًّا ۚ إِنَّهُۥ يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ لِيَجْزِىَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ بِٱلْقِسْطِ ۚ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَهُمْ شَرَابٌۭ مِّنْ حَمِيمٍۢ وَعَذَابٌ أَلِيمٌۢ بِمَا كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ
Барчангизнинг қайтишингиз Унгадир. Аллоҳнинг ваъдаси ҳақдир. Албатта, У аввал бошда (барчани) Ўзи яратади. Сўнгра иймон келтирган ва яхши амал қилганларни адолат-ла мукофотлаш учун уларни қайтарур. Кофир бўлганлар эса, куфр келтирганлари учун уларга қайноқ сувдан шароб ва аламли азоб бордир.
Қиёмат куни ҳаммангизнинг қайтишингиз Унгадир. Ўшанда амалларингизга яраша жазо ёки мукофот берур. Бу Аллоҳнинг ҳақ ваъдасидир. Аллоҳ ваъдасига хилоф қилмас ва У бу ишга Қодирдир. Дастлаб илк бор яратган ҳам, кейин қайта тирилтирган ҳам Унинг Ўзидир. Кейин эса Аллоҳга иймон келтириб, яхши амалларни қилган кишиларни адолат билан, бирон яхшилигини камайтирмасдан ва бирон ёмонлигини кўпайтирмасдан мукофотлар. Аллоҳга ва пайғамбарларига куфр келтирганларга кофир бўлганлари учун ичакни куйдириб юборадиган ўта қаттиқ қайноқ сувдан иборат ичимлик ва аламли азоб бордир.
هُوَ ٱلَّذِى جَعَلَ ٱلشَّمْسَ ضِيَآءًۭ وَٱلْقَمَرَ نُورًۭا وَقَدَّرَهُۥ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا۟ عَدَدَ ٱلسِّنِينَ وَٱلْحِسَابَ ۚ مَا خَلَقَ ٱللَّهُ ذَٰلِكَ إِلَّا بِٱلْحَقِّ ۚ يُفَصِّلُ ٱلْءَايَٰتِ لِقَوْمٍۢ يَعْلَمُونَ
У қуёшни зиё ва ойни нур қилган ҳамда сизлар йилларнинг ададини ва ҳисобини билишингиз учун унинг манзилларини ўлчовли қилган зотдир. Аллоҳ ўшани фақат ҳақ ила яратди. У биладиган қавмлар учун оятларини батафсил баён қилади. (Инсон ҳаёти давомида доимий ҳис этиб турадиган мавжудотлардан бири қуёш, яна биттаси ойдир. Лекин инсон уларнинг мавжудиятига ўрганиб қолганидан кўп ҳам эътибор бермайди.)
У шундай зотки, қуёшни ҳамма жойни ёритадиган зиё, ойни эса нур таратадиган нур қилди. Эй одамлар, қуёш орқали кунлар сонини, ой орқали эса ойлар ва йиллар сонини билиб олишингиз учун уни 28 манзилга бўлиб қўйди. Бир манзилдан иккинчисига бир кеча-кундузда етиб боради. Аллоҳ осмонлару ердаги ва улар орасидаги барча нарсаларни фақат ҳақ билан яратиб, Ўзининг қудрати ва буюклигини одамларга намойиш қилди. Аллоҳ Ўзининг ягоналигига далолат қилувчи бу ёрқин далил ва ҳужжатларни далил ва ҳужжат нималигини биладиган қавм учун батафсил баён қилади.
إِنَّ فِى ٱخْتِلَٰفِ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ ٱللَّهُ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يَتَّقُونَ
Албатта, кеча ва кундузнинг алмашиб туришида ва Аллоҳ осмонлару ерда яратган нарсаларда тақво қиладиган қавмлар учун оят-белгилар бордир. (Кеча кириши муқаррар лаҳзада кеча киради. Кундуз бўлиши муқаррар лаҳзада кундуз бўлади. Ҳеч ким, ҳеч қандай куч бу жараёнга аралаша олмайди. Ҳаммаси Аллоҳнинг иродаси ва тадбири ила рўй беради. Аммо бу ишлар тинимсиз такрорланаверганидан инсон бу жараёнга эътибор бермай қўйган.)
Кеча ва кундузнинг алмашиб туришида, ҳали қоронғу, ҳали ёруғ бўлишида, уларнинг қисқа-узунлигида ҳамда осмонлару ерда яратилган махлуқотларда Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган қавм учун оят-аломатлар бор.
إِنَّ ٱلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَآءَنَا وَرَضُوا۟ بِٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَٱطْمَأَنُّوا۟ بِهَا وَٱلَّذِينَ هُمْ عَنْ ءَايَٰتِنَا غَٰفِلُونَ
Албатта, Биз ила мулоқот бўлишини умид қилмаганлар ва бу дунё ҳаётидан рози бўлиб, у билан хотиржам қолганлар ҳамда оятларимиздан ғофил бўлганлар.
Бир кун Аллоҳ билан учрашиш борлигини ва унга тайёргарлик кўриш лозимлигини ўйламайдиган, хавфу ражо нималигини билмайдиган, абадий охиратни қўйиб, шу фоний дунёнинг ўзигагина рози бўлиб, шунинг ўзи билангина мамнун, хотиржам бўлиб кетаверадиган ҳамда Аллоҳнинг оятларидан, далилларидан бепарво юз ўгирадиган кофирлар...
أُو۟لَٰٓئِكَ مَأْوَىٰهُمُ ٱلنَّارُ بِمَا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ
Ана ўшаларнинг жойлари, қилган касблари туфайли, жаҳаннамдир.
Мана шу сифатларга эга бўлган кимсаларнинг борар жойи куфр ва Қиёматга ишонмаслик каби ишлари, гуноҳлари туфайли жаҳаннамдир.
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُم بِإِيمَٰنِهِمْ ۖ تَجْرِى مِن تَحْتِهِمُ ٱلْأَنْهَٰرُ فِى جَنَّٰتِ ٱلنَّعِيمِ
Албатта, иймон келтирганлар ва яхши амаллар қилганларни Роббилари иймонлари сабабли ҳидоятга бошлайдир. Наим жаннатларида остларидан анҳорлар оқиб турадир.
Аллоҳга иймон келтириб, яхши амалларни қилган кишиларни иймонлари сабабли Аллоҳ Ўзининг ризосига олиб борадиган ишларни қилишга муваффақ айлайди. Кейин Аллоҳ уларни Қиёмат кунида остидан анҳорлар оқиб ўтадиган доимий неъмат жаннатларига киритади.
دَعْوَىٰهُمْ فِيهَا سُبْحَٰنَكَ ٱللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَٰمٌۭ ۚ وَءَاخِرُ دَعْوَىٰهُمْ أَنِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ
У ердаги дуолари: «Эй бор Худоё, сени поклаб ёд этамиз»дир. У ерда саломлашишлари «ас-Салом»дир. Охирги дуолари эса: «Оламларнинг Робби Аллоҳга ҳамд бўлсин»дир.
Жаннатдаги дуолари Аллоҳга тасбеҳ айтиш, У Зотни улуғлашдир. Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва ўзаро бир-бирларининг сўрашишлари САЛОМдир. Дуоларининг пироварди эса ҳамма махлуқотларнинг парвардигори бўлмиш Аллоҳга сано айтишдир.
Commentary: Al-Mukhtasar in Interpreting the Noble Qur'an by Tafsir Center for Quranic Studies. Qur'an text and translation via AlQuran Cloud.
